• No results found

"1984"

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share ""1984""

Copied!
2
0
0

Bezig met laden.... (Bekijk nu de volledige tekst)

Hele tekst

(1)

COLUMN

dr. E. Schrotcn

'1984'

Origineel is het niet, maar het ligt wei voor de hand om in de column van dit januarinummer stil te staan bij Orwells

1984. Nu is het niet mijn bedoeling ecn

soort boekbesprcking te schrijven. Ik zou de titel van zijn bekendc boek willen gebruiken als een aanleiding tot bczin-ning over een toekomst die eigenlijk al begonnen is. Het jaartal 19~4 neem ik als een symbool. Het is een symbool van een nieuw tijdperk dat we zijn binncngegaan. al realiseren we ons dat wellicht niet vol-doende.

Het is de tijd van chip en computer. van kernenergie en gcnctische technologic. van de mondialiscring van de politieke problemen en de tanende invlocd van Europa (dus zeker ook van Nederland). van de emancipatie van de vrouw. van secularisatie en pluralisme op het gchied van godsdienst en moraal. om enkelc in-grijpende zaken te noemen.

Vee! mensen makcn zich grote zorgen over '1984' en ik zal de laatste zijn om te zeggen dat daar geen reden voor is. Deze zorgen, gevoegd bij de economische ma-laise van het ogenblik en de dcmoralise-rende gevolgen daarvan in veler prive-bestaan. vormen een goede voedingsho-dem voor cynisme en doemdenkcn en voor een grondig wantrouwen ten opzich-te van 'de politick'.

Zulk wantrouwen wordt door een hoek als dat van Orwell nog versterkt. lmmers in 1984 wordt de overheid gekarakteri-seerd als 'Big Brother', als het alziend oog dat privacy onmogelijk maakt. als de albedil die de menselijke vrijheid

ver-CHRISTEN DEMOCRAT!SCHI' VERKENNI'-'GEN I S4

stikt. De overheid wordt zodocnde een bedreiging voor de humanitcit.

Niet bepaald een toekomst om verlan-gend naar uit te kijken dus! Daarom is

2

het hier misschicn de plaats om crop te wijzen dat Orwell. zoals ik ergens las, zijn hoek schreef als een waarschuwing en niet ab een voorspclling. Hij zag 'Big Brother' & Co. niet als een Noodlot dat met ijzeren wctmatigheid op ons afkomt. maar hij wilde waarschuwen voor bepaal-de tenbepaal-denzen. die hij in die tijd (1948!) in de samenleving meendc te onderkennen. Orwell schctst een schrikbeeld. Daar-naast zou ik hier ecn andcr. hoopvollcr beeld voor het functioncren van de over-heid willen lcggen. Het bestaat van ouds-her in de traditie van het christendom en het is de moeitc waard meegenomen te worden '19~4' in. Ik bedoel het beeld van de overheid als 'dienarcssc Gods'. Het is afkomstig van de apostcl Paulus en het woord dat hij er in zijn Romeinenhrief voor gebruikt is hetzelfde als wat wij nu nog kennen in een kerkelijk amht. nl. 'diakcn'. Oat amht had al in Paulus· da-gen ecn liturgisch aspect (hct dienen aan tafel hij eucharistic en liefdemaaltijd) en een sociaal aspect (de zorg voor de bc-hoeftigcn).

Maar. 'Big Brother' moge ecn schrik-beeld zijn. is 'dienaressc Gods' niet cen ergerlijk anachronisme in '1984 ''? Wat

moet je d{Iar nu mee aan in een gcsecula-riseerde. pluriforme samenleving. waarin de economic de 'koningin der weten-schappcn· geworden is? Toch. ik zei hct al eerder. lijkt het beeld me erg

waardc-co

YO da de be tel Dt: be de en

set

mE Vc rc< pe ke Nt he ov Pa ZCI 'di orr ze tra nir Ze ta< lift ctt ba he de Br g1r va1 he nc '1

s

Clll

(2)

COLUMN

vol. Laten we bovendien niet vergeten dat Paulus het gebruikt in zijn brief aan de gemeente van Rome, waar nu niet bepaald een christelijke overheid ze-telde!

De overheid als 'dienaresse Gods', wat betekent dat? Wei, wij belijden dat God de Schepper is. d.w.z. de kosmos maakt en de chaos bedwingt, en dat Hij zijn schepping bedoelt als leefmilieu voor mens en dier. Wij belijden ook dat God Verlosser is en in Christus heilzaam en reddend nabij is in nood. solidair is en perspectief biedt op een herschapcn wer-kclijkheid.

Nu is de overheid niet God. Misschien is het wcl de grootste verzoeking voor de merheid te denken dat ze God is. In Paulus· dagen dachten ze dat van de kei-zer van Rome. Nee. de overheid is 'dicnarcsse Gods· en dan gaat het er niet om wat de overheid gelooft, maar om hoe ze hceft te functioneren, ook in een neu-trale staat en juist als de economic 'ko-ningin der wetenschappen' is geworden. Ze hecft in het Iicht van het geloof tot taak· ... to make and to keep human life human· (om een uitdrukking van de ethicus Paul Lehmann wat uit z'n ver-band te halen). Zij is er voor de leefbaar-heid \an het bestaan, met name ook van de persoonlijke leefsfeer. Niet om 'Big Brother" te spelen is ze er, niet als bedrei-ging ''an de humaniteit, maar als hoedster \an de menselijke maat. Daarbij wijst het woord 'diaken' heel duidelijk in de richting van een sociaal gezicht. 'llJI\.f is al begonnen en er is reden tot

l IIKIS'II.N IJI.~10CRATISCIIL VERKENNINGEN l'X~

dr. E. Schroten

zorg, zeker. Maar wij geloven niet in het Noodlot. Bovendien is het eenzijdig om aileen maar oog te hebben voor de nega-tieve tendenzen in de samcnleving. Ik zou zeggen: '1984' betekent een geweldi-ge uitdaging aan onzc inzet, creativiteit en waakzaamheid. Orwells schrikbeeld bleek bedoeld als waarschuwing en een gewaarschuwd mens telt voor twee. Er is werk aan de winkel, zeker voor 'de poli-tick·! En daarbij stcl ik voor dat oude beeld van Paulus toch maar mee te ne-men naar de nieuwe tijd. Immers in twee woorden is daarin de diepste zin van het politieke bedrijf aangeduid.

Referenties

GERELATEERDE DOCUMENTEN

Niet alleen meer geld, maar vooral meer politieke inventiviteit en daadkracht zijn nodig om nieuwe beleidsterreinen aan te pakken.. De ideeën zijn

De eigenaar van elk beschreven fossiel zal in het boek genoemd worden en u krijgt een aantrek- kelijke korting bij aanschaf van dit

Van Niekerk (2003:361) describes neoliberalism as economic policies and policies that favour the market over the government: 1) the reduction of the economic power of the

Juist in een seculiere tijd kan begeleiding gewenst zijn omdat mensen niet meer kunnen terugvallen op vaste kaders, maar zelf hun weg moeten zoeken in het betekenis geven aan

Zij verwachten dat steeds sneller nieuwe geneesmiddelen worden ontwikkeld en dat deze middelen vooral snel op de markt komen.. De kosten van onderzoek en ontwikkeling moeten immers

De VVD vindt dat de publieke omroep (met overheidsgeld) een aanvulling moet zijn op het commerciële aanbod; de publieke omroep moet niet die dingen doen die via de markt / door

− Uit het feit (zie tekst 3) dat er werkgroepen zijn op diverse beleidsterreinen, is af te leiden dat de Unie ook een permanent karakter heeft en zich niet richt op ad-hoczaken.

[r]