• No results found

Ethische verantwoording

In document Karin van den Heuvel (pagina 23-0)

Hoofdstuk 3: Onderzoeksmethodologie

3.4 Ethische verantwoording

Volgens de 6 principes van Koeman (2005) heb ik dit onderzoek in vol vertrouwen en in overleg gedaan met mijn collega‟s en de betrokken leerlingen. Privacygegevens zijn niet ver-meld, voornamen zijn aangeduid met de eerste letter van de naam. Alles is naar waarheid en eerlijkheid beschreven met vooraf verkregen mandaat en toestemming van de betrokken leer-lingen, ouders en collega‟s. De doelen zijn vooraf besproken met de onderzoeksgroep en ge-maakte afspraken zijn nagekomen. Mijn grondhouding is dat ik alles naar eer en geweten heb onderzocht zonder ook maar enige betrokkene te benadelen. Alle handelingen zijn verricht om er met zijn allen beter van te worden. Validiteit is extra onderbouwd door observaties, film-opnames, bijhouden van een logboek en feedback van collega‟s.

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 24 3.5 Schematische weergave van het onderzoek en tijdspad

Algemeen idee: Speelplein vrede

Mei 2009 Bijstelling: hoe effectief is OGW?

Verkenning theorie / praktijk Periode oktober 2009 tot eind ja-nuari 2010.

Plan van aanpak:

Start september 2009 met nulme-ting en kleine groepjes

Bijstelling: uitvoering d.m.v. de me-thode Kids’Skills

Verbeteracties: welbevinden van de kinderen; oktober tot nu: individue-le onderzoeken

Eindrapportage: periode eind fe-bruari tot april 2010

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 25 - Inschaling in juni 2009 (eind vorig schooljaar) door de groepen 3 t/m 8:

- Groep 8a 166 punten gedeeld door 21 leerlingen 7,9

- Groep 7/8 140 punten gedeeld door 19 leerlingen 7,4 - Groep 7a 158,5 punten gedeeld door 22 leerlingen 7,2

- Groep 6a 182 punten gedeeld door 27 leerlingen 6,7

- Groep 5a 171,5 punten gedeeld door 27 leerlingen 6,3 - Groep 5/6 127 punten gedeeld door 21 leerlingen 6 - Groep 4a 170,5 punten gedeeld door 21 leerlingen 8,1 - Groep 4b 146,5 punten gedeeld door 21 leerlingen 6.9

- Groep 3a 204 punten gedeeld door 29 kinderen 7

- Totaal aantal punten 63,5

- Gedeeld door 9 groepen is een gemiddelde van een 7

Hoofdstuk 4: Datapresentatie: analyse en interpretatie .

De verzamelde data zijn hier gepresenteerd en geanalyseerd. Ik geef tevens een interpretatie van deze data in dit hoofdstuk. In H 5 volgen de conclusies en aanbevelingen.

Validiteit is extra onderbouwd door aantekeningen in mijn logboek, extra observaties, film- en foto-opnames.

4.1 De Nulmeting door inschaling

.

Leerlingen: geef op een schaal van 0 tot 10 aan wat jij vindt van de sfeer op het speelplein.

Denk daarbij aan de volgende punten:

- Voel je je veilig?

- Vind je het leuk om in de pauze buiten te gaan spelen?

- Is er vaak ruzie?

- Word je gepest?

- Mag je meespelen of voel je je alleen?

Deze vragen zijn gesteld in de groepen 3 tot en met 8. Uit de analyse hieronder blijkt dat het gemiddelde op een 7 ligt.

Als je per groep gaat analyseren blijkt het gemiddelde in de groepen 7 en 8 op een 7,5 te lig-gen en in de groepen 5 en 6 op een 6,4.

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 26 Leerkrachten: hier heb ik de volgende vragen gesteld:

- Welke kinderen uit jouw groep vind je moeilijk aanspreekbaar op hun gedrag? (deze namen heb ik nodig om een groepje te kunnen maken waarmee ik aan de slag wil) - Wat zie je op het speelplein wat wel goed gaat?

- Omschrijf in 5 regels de sfeer in jouw groep.

- Schaal je zelf in (0-10) met betrekking tot het positief omgaan met kinderen.

Hier zijn 6 reacties op gekomen (van de 15 collega‟s). Dus op de vraag: Hoe positief ben jij als leerkracht naar de kinderen? schaalde men zich gemiddeld in op een 7.

Daarbij is mijn interpretatie dat de collega‟s die gereageerd hebben ook meer interesse tonen in mijn manier van werken en openstaan voor tips.

Het sociogram (bijlage 1, p. 41, 42) heb ik gebruikt om per groep wat inzicht te krijgen in de onderlinge verhoudingen binnen de groep. Uit de blauwe kleur in de tabellen blijkt dat er toch vrij veel kinderen buitengesloten worden, dat men regelmatig niet naast een kind wil zitten of er mee samenwerken. Je kunt dit interpreteren als: “de sfeer in de groep is niet opti-maal”. Dit kan zijn weerslag op het gedrag op het speelplein hebben.

4.2. Het praktijk (actie)onderzoek m.b.t. het speelpleingedrag.

Gesterkt door het oefenen met individuele kinderen met de methode Kids‟Skills ben ik voor dit praktijkonderzoek met een groep van 8 kinderen begonnen. Ik heb me de vraag gesteld of het oplossingsgericht werken met Kids‟Skills effectief genoeg is om de sfeer op het speelplein te verbeteren ofwel; kan ik ook een grote groep bereiken met deze methode? Als ik teruglees dat individuele trajecten succes hebben gehad, krijg ik goede hoop.

Ik ben eind september 2009 gestart met genoemd groepje van 8 kinderen (zie foto op blz. 21) uit de bovenbouw (groepen 6, 7, 6/7 en 8) om ook met behulp van Kids‟Skills en oplossings-gericht werken iets te verbeteren aan de sfeer op het speelplein.

Gedurende de periode van september 2009 tot maart 2010 heb ik brieven en mails gemaakt voor ouders, collega‟s en de informatiekalender. Deze correspondentie is vermeld in bijlage 4 (p. 45-53), op datum gesorteerd.

C. 8, M. 7, M. 7, O. 8, l. 7, S. 6 = totaal 43 punten.

Gedeeld door 6 is een 7 gemiddeld.

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 27 Het groepje stelde als doel: niet meer pesten en vechten op het schoolplein. De vaardigheid die daarbij aangeleerd moest worden is met woorden conflicten oplossen (i.p.v. met handen of voeten) en respect hebben voor iedereen (niemand buiten sluiten).

Dit is een grote stap voor kinderen tussen 10 en 12 jaar. Om het doel haalbaar te maken moes-ten we het verkleinen. De eerste stap was kijken wat al wel goed gaat. Breng dat in beeld en benoem het. Daarna zijn we aan de slag gegaan met elkaar complimenten geven. Onze sup-porters zouden de leerkrachten zijn van alle groepen (surveillerende volwassenen) en als totem kozen zij de vredelievende pandabeer. We hebben een thermometer gemaakt op een groot vel met de foto van de panda erbij en deze op de 7 gezet (gemiddelde van punten van de hele school (zie bijlage 5, p. 54).

De kinderen gaan in hun eigen klas het plan uitleggen en promoten. Leerkrachten ondersteu-nen door stimulerend op te treden en tijd in te ruimen om voor elke pauze en na elke pauze het buiten spelen bespreekbaar te maken (deze toezegging hadden de collega‟s al eerder gedaan bij het mandateren van het beleidsplan (Heuvel van den, 2009).

In het begin kwamen we elke vrijdag om 13.00 uur bij elkaar, plm. 20 minuten voordat het middagprogramma van de bovenbouw begon. In deze tijd bespraken we: wat is er veranderd?

Zie je al verbetering, zo ja wat dan? Als je verbetering ziet, wat is er dan anders?

Zo werd in elke bijeenkomst geëvalueerd hoe de week verlopen was en dan gericht op de sfeer op het speelplein. Ook werd besproken in hoeverre de kinderen steun kregen van hun leerkrachten en medeleerlingen.

In het begin ging het erg goed. Men was enthousiast en de thermometer ging al snel naar de 8.

Na een paar weken merkten we wat terugval in enthousiasme en werd er in de groepen door de leerkrachten ook minder aandacht aan besteed, ondanks mijn oppeppende mails en de in-teractie met de kinderen. Toen hebben we een 2e thermometer er bij gehangen voor de leer-krachten. De vraag aan de kinderen was: Geef een inschaling voor het surveilleren van de leerkrachten, hoe goed gaat dat. Ze schaalden in overleg een 6 in en vonden dat dit een 9 moest worden.

Het plan was om ook in de klassen posters op te hangen, iedereen zou voor de eigen groep een poster maken met de pandabeer er op en een aantal kreten om het goede doel warm te houden.

Na een paar dagen kwamen 3 groepen hun poster laten zien. De rest had er geen tijd voor ge-had of was het vergeten.

Rond de kerst bemerkten we echt een terugval (inmiddels kwamen we 1 keer per 2 weken bij elkaar) en besloten we in januari 2010 een tussenevaluatie te houden. De kinderen

conclu-Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 28 deerden dat er nieuwe impuls moest komen en dat de leerkrachten hier een grotere rol in moesten spelen.

In de eerste teambespreking van januari heb ik onze impasse voorgelegd aan mijn collega‟s.

Een aantal gaf toe er inderdaad te weinig aandacht aan besteed te hebben en beloofden beter-schap. Ook werd het plan geopperd om naast onze “Yes we can groep” ook nog een paar kin-deren uit groep 8 mee te laten doen die een grotere (negatieve) rol speelden op het speelplein en eventueel ook de leerlingenraad mee te laten denken.

Die vrijdag erna heb ik met 4 kinderen uit groep 8 (S., J., C. en M.) een gesprek gehad, we-derom met behulp van de methode Kids‟Skills. De vraag was: hebben jullie een idee hoe we uit deze impasse kunnen komen. Het leuke van dit gesprek was dat deze kinderen precies wis-ten wat er fout ging en ook hun eigen aandeel daarin benoemden. Deze kinderen hadden een soort van overwicht op anderen en stelden voor met de leerkrachten mee te gaan surveilleren.

We hebben dit plan samen uitgewerkt en aan de leerlingenraad en de “Yes we can groep”

voorgelegd. Ook zij waren enthousiast en vanaf half januari hing er een rooster in de boven-bouw. De eerste week hebben 4 kinderen met een fluorescerend hesje aan meegelopen op het speelplein. De afspraken waren:

1. Kijk mee rond.

2. Probeer waar nodig is op te treden maar geef vooral complimenten aan kinderen die wel lekker aan het spelen zijn.

3. Als je in de problemen komt schakel je de leerkracht in die eindverantwoordelijke is.

4. Als je surveilleert ga je niet mee voetballen.

5. Zorg dat er in elk geval iemand bij het voetbalveld staat.

De eerste reacties na een week waren positief. Het had effect. Het bleek echter ook erg moei-lijk te zijn want kinderen die surveilleerden werden ook extra uitgedaagd en vonden het soms moeilijk om op te treden of iets te zeggen tegen oudere kinderen.

Na twee weken hebben we het aantal van 4 terug gebracht naar 2 kinderen per dag omdat 4 toch teveel bleek en niet iets extra‟s toevoegde.

Ook is gebleken dat het voor kinderen erg moeilijk is om elkaar complimenten te geven. Dit zit niet in hun systeem lijkt het wel en is erg moeilijk om te buigen. We hebben wel een dag

“dikke duimen” (gele briefjes met een duim erop) uitgedeeld. Dit vond men makkelijker om-dat men dan minder hoefde te zeggen. Een aantal kinderen namen dit echter niet serieus en gingen bij elkaar briefjes uit de handen trekken om er maar zo veel mogelijk te verzamelen.

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 29 4.3 Einddata.

De enquête die ik aan het begin van het onderzoek gedaan heb, met de thermometer laten in-schalen, heb ik eind februari nog een keer gedaan. Hieruit zijn onderstaande gegevens geana-lyseerd:

In vergelijking met de eerste enquête zijn we dus 1 punt gestegen op de schaal van 0 tot 10, van een 7 naar een 8 gemiddeld. De verhoudingen liggen ook dichter bij elkaar, er zijn minder grote verschillen tussen de groepen 7 en 8 en de groepen 5 en 6. Aangezien de eerste enquête in het schooljaar „08/‟09 was, heb ik de inmiddels doorgeschoven groepen ook vergeleken met nu, daar uit blijkt het volgende:

Inschaling eind februari 2010 door de groepen 3 – 8

Groep 8a 216 punten gedeeld door 28 leerlingen 7,7 Groep 7a 220 punten gedeeld door 25 leerlingen 8,8 Groep 6a 219,5 punten gedeeld door 26 leerlingen 8,5 Groep 6/7 135 punten gedeeld door 20 leerlingen 6,8 Groep 5a 216 punten gedeeld door 28 leerlingen 7,7 Groep 4a 222,5 punten gedeeld door 28 leerlingen 7,6 Groep 3/5 146,5 punten gedeeld door 18 leerlingen 8,1 Groep 3a 210 punten gedeeld door 25 leerlingen 8,5

Totaal aantal punten 63, 7

Gedeeld door 8 groepen is een gemiddelde van een 8

- De huidige groep 8 vergelijken met vorig jaar groep 7 van een 7,3 naar een 7,7 - De huidige groep 7a vergelijken met vorig jaar groep 6a van een 6,7 naar een 8,8 - De huidige groep 6a vergelijken met vorig jaar groep 5a van een 6,3 naar een 8,5 - De huidige groep 7/6 vergelijken met vorig jaar gr. 5/6 van een 6 naar een 6,8 - De huidige groep 5a vergelijken met vorig jaar groep 4a van een 8,1 naar een 7,7 - De huidige groep 4a vergelijken met vorig jaar groep 3a van een 7 naar een 8,1 - De huidige groep 3/5 vergelijken met vorig jaar groep 4b van een 6,9 naar een 8,1 - De huidige groep 3a was vorig jaar nog kleuterklas en heeft niet mee gedaan: nu 8,5

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 30 Wat mij opvalt is dat mijn groep 4 van vorig jaar, nu 5a, terug zakt. Dit valt mij op omdat deze groep vorig jaar als eerste met Kids‟Skills heeft kennis gemaakt (klassikaal) en heel en-thousiast en positief waren. Mijn huidige groep 4a stijgt (net als alle andere groepen) in verge-lijking tot vorig jaar. Dit is m.i. weer een teken dat het Oplossingsgericht werken helpt. Som-mige vergelijkingen zijn niet helemaal correct omdat bijvoorbeeld groep 3/5 vorig jaar nog niet bestond (heb ik vergeleken met 4b van vorig jaar) en er kinderen van groep gewisseld zijn. In grote lijnen is de groepssamenstelling wel hetzelfde gebleven.

Ook de enquête onder de leerkrachten heb ik met elkaar vergeleken. Uit de eerste vragenlijst kwam een gemiddelde van een 7. Op 26 april heb ik tijdens een teamvergadering nog een slo-tevaluatie gehouden met wederom een vragenlijstje (bijlage 8, p. 61). Hieruit kwam nu een gemiddelde van: 7,8 voor het eigen positieve gedrag en een 8 voor het pedagogisch klimaat.

Dus ook de leerkrachten zijn positiever over het speelpleingedrag en over hun eigen positieve rol hierin. De leerkrachten gaven ook aan mijn rol als gedragsspecialist zeker gezien te heb-ben (lijsten bij logboek aanwezig).

Eind februari 2010 hebben we nog een eindevaluatie gehouden om mijn onderzoek officieel af te ronden. Er zijn vervolgafspraken gemaakt om het hele plan in elk geval tot aan de zo-mervakantie door te laten lopen om het te borgen.

De afspraken die gemaakt zijn:

- We gaan door met surveilleren.

- Er is een rooster gemaakt voor 2 kinderen per dag: elke week is een andere groep aan de beurt.

- Surveillanten dragen de groen/gele hesjes en lopen rond (spelen dus niet mee).

- Elke laatste vrijdag van de maand komt de “Yes we can groep” nog bij elkaar om te evalueren.

- We gaan toch proberen de thermometer nog hoger te krijgen.

C. 9, K. 9, O. 9, B. 9, C. 7, T. 6, M. 7, W. 8, H. 7, I. 7 = 78 voor positief gedrag C. 9, K. 7, O. 7,5, B. 8, C. 8, T. 7,5, M. W. 8,5, H. 7,5, I. 8 = 71 voor klassenklimaat.

78 gedeeld door 10 = 7,8 71 gedeeld door 9 = 8

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 31 - Als het lukt, gaan we een beeld maken van een pandabeer om op het schoolplein te

zetten (om het te vieren) (hoe weet ik nog niet, hakken in steen of hout zou leuk zijn).

In hoofdstuk 3 stelde ik 2 doelen:

doel 1.: verbeteren van het pedagogisch klimaat op het speelplein tijdens de pauzes.

doel 2.: leerlingen, leerkrachten en ouders bewust te maken van het eigen aandeel in conflic-ten en respect te hebben voor iedereen!

Het eerste doel is duidelijk gehaald door 1 stap hoger te komen op de schaal van 0 tot 10, wat gebleken is uit de hiervoor geanalyseerde data.

Het tweede doel is deels behaald. Dit is moeilijk met data te bewijzen, maar mijn interpretatie hiervan is dat je nooit iedereen voor de volle 100% kunt bereiken. Ik heb ervaren dat er een groot aantal kinderen en leerkrachten bewuster zijn geworden van de invloed van het eigen gedrag op het gedrag van een ander. Dit geldt ook voor een aantal ouders van kinderen uit mijn groep. Als je iedereen wilt bereiken zul je langdurig aan een mentaliteitsverandering moeten werken. Dit gaat niet in 4 maanden.

Kinderen beseffen wel degelijk dat leerkrachten invloed hebben op het gedrag van de leerlin-gen en omgekeerd. Met duidelijkheid en positiviteit bereik je het meest.

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 32

Hoofdstuk 5: Conclusie en aanbevelingen

5.1 Conclusie:

Het gehele traject van het onderzoek heeft in elk geval een positief effect gehad met betrek-king tot het pedagogisch klimaat op het speelplein. Alle partijen die hierbij betrokken waren zijn 1 punt gestegen op de schaal van 0 tot 10.

Dit wil niet zeggen dat we nu klaar zijn. Het traject blijft doorlopen tot de zomervakantie, in de hoop dat we nog meer kunnen verbeteren.

Als antwoord op mijn onderzoeksvraag: “Hoe effectief is de methode Kids‟Skills om bij een grotere groep toe te passen?” heb ik de volgende conclusie getrokken. Het antwoord is posi-tief, het is zeker effectief. Er zit wel een grote “maar” aan. Deze “maar” wordt in de volgende paragraaf (5.2) verder uitgewerkt bij de aanbevelingen.

5.2 Aanbevelingen met betrekking tot mijn praktijk

Mijn conclusie is dus dat de methode Kids‟Skills effectief is om het gedrag van groepen te verbeteren. Om dit tot een goed resultaat te laten leiden heb ik wel een aantal aanbevelingen met betrekking tot de praktijk waarmee je rekening dient te houden. Uit mijn onderzoek is gebleken dat ik het als leerkracht niet alleen kan. En ook als gedragsspecialist heb ik suppor-ters nodig.

Zowel in de meesterstukken van Schik (2009) als Boogman (2009) worden de afspraken met andere begeleiders en/of leerkrachten als heel belangrijk ervaren. Als andere begeleiders niet consequent zijn en afspraken niet nakomen die gemaakt zijn rond het proces van de methode Kids‟Skills, sta je alleen en is het moeilijk de kar te blijven trekken. Deze conclusie heb ik in mijn onderzoek ook erg sterk ervaren, dat je als eenling ook met deze methode moeilijk een grote groep kunt bereiken.

Aanbevelingen zijn dan ook:

1. Maak in overleg met collega‟s en leerlingen een goed plan.

2. Zorg dat alle leerkrachten/collega‟s achter het plan staan.

3. Zorg dat de leerkrachten ook geschoold worden in de methode Kids‟Skills, want zon-der te weten hoe het precies werkt is het moeilijk om de betrokkenheid vast te houden (laat leerkrachten succeservaringen opdoen). Leerkrachten hebben instructies en tools nodig om de methode uit te kunnen voeren en te begrijpen.

Meesterstuk GS010 Karin van den Heuvel Pagina 33 4. Neem ruim de tijd voor uitvoering van het plan, want met een grote groep kun je niet binnen een maand resultaat verwachten (kan soms wel jaren duren omdat je steeds een nieuwe vaardigheid kunt nemen die uiteindelijk steeds geborgd dient te worden).

5. Laat ruimte voor individuele inbreng van zowel leerlingen als leerkrachten.

6. Maak een plan waarin er altijd terugkoppelingen blijven naar alle groepen, anders verwatert het plan en het doel om naar toe te werken.

7. Het gehele proces dient een belangrijke plaats in te nemen in de klassen, leerkrachten moeten ook klanten / kopers worden (Flowchart, Cauffman, 2009). Als er sprake is van een gezamenlijke visie en een gezamenlijk plan, dan nemen alle leerkrachten ook hun verantwoordelijkheid hierin.

8. Zorg ook dat ouders op de hoogte zijn van het proces, houdt de lijntjes naar de ouders kort en maak ze ook supporters van hun kinderen.

Individueel werken met kinderen gaat met Kids‟Skills prima. Ik behaalde veel succeservarin-gen. Met het onderzoek naar de grote groep (bovenbouw) bleek het blijvend stimuleren door leerkrachten moeizaam te gaan. Als onderzoeker had ik hierin vooraf al meer informatie over moeten verschaffen. Ik had de methode duidelijker uit kunnen leggen en het belang van leer-krachten als supporters meer kunnen benadrukken. Hierdoor zou men mogelijk meer verant-woordelijkheden genomen hebben en zou het kartrekken minder zwaar zijn geweest. Geluk-kig bleven de kinderen van de onderzoeksgroep wel enthousiast en hebben we toch het uitein-delijke resultaat van de 8 bereikt.

5.3 Aanbevelingen met betrekking tot de theorie

In de theorie van het oplossingsgerichte werken wordt vooral de positieve benadering als erg sterk ervaren. Ook de methode Kids‟Skills (Furman, 2006) gaat van deze positieve benade-ring uit en voegt daar de eigen inbreng van het kind aan toe. Doordat het kind zijn eigen doel

In de theorie van het oplossingsgerichte werken wordt vooral de positieve benadering als erg sterk ervaren. Ook de methode Kids‟Skills (Furman, 2006) gaat van deze positieve benade-ring uit en voegt daar de eigen inbreng van het kind aan toe. Doordat het kind zijn eigen doel

In document Karin van den Heuvel (pagina 23-0)