Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis

Hele tekst

(1)

Dexamethason

- corticosteroïden in de palliatieve zorg -

M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker – klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis

(2)

Corticosteroïden

• Veel voorgeschreven in palliatieve fase – 35-60% van alle patiënten

• Dexamethason vs prednisolon

– Dexa 7x potenter dan prednisolon

– Dexa minder mineralocorticosteroïde werking

• Veel verschillende indicaties

• Bijwerkingen

(3)

Effecten

• Fysiologisch – Metabool

• Glucose sparend

• Eiwitcatabool

• Lipolytisch

– Stress resistentie

• Farmacologisch

– Ontstekingsremmend – Immunosuppressief

(4)

Metabole effecten

• Koolhydraatstofwisseling, glucosesparend door:

– Activering gluconeogenese lever

– Insulineresistentie spier en vetcellen (‘steroid diabetes’ bij overmaat)

• Eiwitstofwisseling, eiwitcatabolisme door:

– Verhoogde proteolytische activiteit – Verminderde eiwitsynthese

– Gevoelig zijn: skeletspier, huid, bindweefsel, bot (matrix)

• Vetstofwisseling, lipolytisch door:

– Verhoogde gevoeligheid voor adrenaline, glucagon, GH – Insulineresistentie

– Vetredistributie bij overmaat (Cushingsyndroom)

(5)

Bijnierschors onderdrukking Verhoogde gevoeligheid infecties

Diabetes Spierafbraak Groeiachterstand Osteoporose Psychose / wanen Maag / darm ulcera Na+ en water retentie Hypokaliëmie

Hypertensie Spierzwakte

(6)

Mechanisme

(7)

Indicaties

• Compressie ruggenmerg – Dreigende dwarsleasie

• Verhoogde intracraniële druk

• Superior vena cava syndroom

• (Dreigende) ileus

• Lymfangitis carcinomatosa

• Pijn (verhoogde leverkapselspanning)

• Vermoeidheid

• Misselijkheid

• Tumorkoorts

(8)

Toediening

• Beschikbaar

– Dexamethason: tablet 0,5 en 1,5 mg (4 mg)

– Dexamethason: ampul 4 mg = 1 ml ; 20 mg = 1 ml

• Dosering tussen 2 – 16 mg per dag

• Eénmaal daags in de ochtend

• Mengen met andere geneesmiddelen in een spuit / cassette problematisch

– Mogelijk alleen met morfine

• Voorkeur voor 1 dosis s.c. per dag

(9)

Wanneer effect?

• Verschillende inzichten – 2-3 dagen

– 2-7 dagen – 7-10 dagen

– soms al binnen een dag

• Indien effect  elke week met 25% verlagen tot minimaal effectieve concentratie

(10)

Werkingsduur

• Farmacokinetische halfwaardetijd – Dexamethason: 3-6u

– Predniso(lo)n: 2-4u

• Biologische halfwaardetijd – Dexamethason: 36-72u – Predniso(lo)n: 12-36u

(11)

Staken ?!

• Indien niet langer dan één week in gebruik dan kan in één keer gestaakt worden

• Indien ≤ 4mg/dag en < 3 wkn gebruikt acuut stoppen mogelijk

• Anders afbouwen met 50% per week tot 1 mg/dag waarna volledig stop.

• Onderdrukking bijnierschors

(12)

Dosering per indicatie

Indicatie Dosering

Verhoogde hersendruk 4 mg – 8 mg vs. 12-16 mg

(Dreigende) Ileus 8 mg

Dreigende dwarslaesie 10 mg iv + 2 dd 8 mg po (1 week) + RT

Lymfangitis carcinomatosa (4-) 8 mg

VCS-syndroom 8-16 mg in begin behandeling i.c.m.

RT/CT

Vermoeidheid 2-4 mg

Anorexie 4-8 mg (max. enkele weken)

Misselijkheid 2-4 mg (icm antiemetica)

Tumorkoorts 1-2 mg (startdosering)

Verhoogde leverkapselspanning 4-8 mg i.c.m. diclofenac

(13)

Bijwerkingen

• Orale candidiasis

• Hyperglycemie

• Proximale spierzwakte (al na enkele weken)

• Cushing (o.a. vollemaansgelaat)

• Huidatrofie

• Vochtretentie (oedeem, hypertensie, DC)

• Slapeloosheid

• Psychische problemen (angst, delier, psychose, dysforie)

• Maagklachten / -ulcus

• Toegenomen eetlust (eetbuien)

Osteoporose

Glaucoom

Cataract

(14)

Interacties

• Enzym inducerende middelen (carbamazepine, rifampicine)

 Mogelijk hogere dosering dexamethason nodig

• NSAID

 Maagschade

(15)

Take home message

• Corticosteroïden worden veel gebruikt in palliatieve fase, bewijs voor werking niet altijd voorhanden.

• Dexamethason het meest gebruikt in palliatieve setting

• Kunnen klachten sterk verminderen

• Kunnen bij langdurig gebruik in hoge doses ernstige bijwerkingen geven

• Starten met hoge dosis en stapsgewijs verlagen tot laagst werkzame dosering

• Indien na één week geen effect dan kan in één keer gestaakt worden

• Indien nodig kan het tot aan het sterven gecontinueerd worden.

(16)

Vragen

Discussie

mjansen@tsz.nl

Afbeelding

Updating...

Referenties

Updating...

Gerelateerde onderwerpen :