Komt een man bij de dokter

35  Download (0)

Hele tekst

(1)

Komt een man bij de dokter…

Over PSA en mictieklachten

11 november 2014

(2)
(3)

Prostaat Specifiek Antigeen

 eiwit

 geproduceerd door prostaatepitheel

 verhoogd bij afwijkingen van de prostaat

prostaatontsteking

goedaardige vergroting

prostaatkanker

(4)

Prostaat Specifiek Antigeen

 niet alleen bij kanker verhoogd

 toch beste tumormarker

 belangrijk als marker bij

 screening / vroege detectie

 stagering

 beloop bij onbehandelde prostaatkanker

 therapie respons

 beloop na primaire therapie

(5)

Prostaat Specifiek Antigeen

 0 - 3 ng / ml : 'normaal'

 3 - 10 ng / ml : grijs

 > 10 ng / ml : suspect

(6)

Prostaat Specifiek Antigeen

 Kans op prostaatkanker bij verhoogd PSA

Afhankelijk van:

 leeftijd

 hoogte PSA

 belaste familieanamnese

 bevindingen RT en ECHO prostaat (verdacht en volume)

 http://www.prostaatwijzer.nl/medical-risk-

calculators

(7)

Prostaatbiopten- complicaties

 Pijn 7%

 Koorts 6%

 Haemospermie 27%

 Haematurie 6%

 Urosepsis ziekenhuisopname 2%

(8)

PSA bepalen: ja of nee

de feiten

 Nederland per jaar 12.000 patiënten

 waarvan 13% primair gemetastaseerd

 per jaar overlijden er 2700 aan prostaatkanker

 prostaatkanker

 groeit over het algemeen langzaam (alleen opzet curatief behandelen indien levensverwachting > 10 jaar)

 30% niet klinisch significant (en wordt dat ook nooit)

 35 % andere doodsoorzaak

(9)

PSA bepalen: ja of nee

de feiten

 screenen

(ERSPC en PLCO)

 Alle mannen > 55 jaar PSA

 Reductie aantal sterfgevallen 1 op 1000 gescreende mannen (relatieve risicoreductie mortaliteit: 15%)

 Overbehandeling; number needed tot treat 37

(10)

PSA bepalen: ja of nee

overwegingen

 Internationaal advies: niet screenen op prostaatkanker

 Probleem: macroperspectief versus individuele patiënt (en dokter

)

 Voor- en nadelen PSA bepalen zeer goed met patiënt bespreken, eventueel met behulp van de prostaatwijzer en:

 https://www.thuisarts.nl/prostaatonderzoek/ik-wil-weten-

of-onderzoek-naar-prostaatkanker-zinvol-is

(11)

PSA bepalen: ja of nee

de toekomst

 Alleen opsporen klinisch significante prostaatcarcinomen

 Opmaken risicoprofiel:

 RT

 PSA (PSAD, free vs total)

 PCA3 en TEMPRESS2-ERG fusion (urine)

 MRI prostaat

(12)

PSA bepalen: ja of nee

de toekomst

 Alleen actieve en agressieve vormen behandelen

 Dus veel vaker ‘actief afwachten’

 PSA < 10

 maximaal 2 biopten positief

 Gleasonscore < 7

(13)

Overwegingen - Beleid

 Overweging

trauma

Metastasen

 Te doen

Anamnese

Lichamelijk onderzoek

X detail

X Botscan

(14)

Plasklachten - anamnese

 ‘opslag’ of irritatieve klachten

 frequency

 urge

 ongewild urineverlies

 nycturie

 ‘

ontledigings’ of obstructieve klachten

 verminderde straal

 hesitatie

 moeizaam op gang komen, persen

 nadruppelen

 nachtelijk ongewild urineverlies (retentie)

(15)

Plasklachten - onderzoek

 Lichamelijk onderzoek

 retentie, phimosis

 Aanvullend onderzoek

 LAB (PSA, nierfunctie)

 Sed

 ML

 IPSS

 FR

(16)

Plasklachten - DD

 Obstructief

 BPH

 Urethrastrictuur

 Meatusstenose

 Phimosis

 Bekkenbodemdysfunctie

 Irritatief

 UWI

 OAB

 Bekkenbodemdysfunctie

 Urolithiasis

 Blaascarcinoom (CIS)

(17)

Plasklachten – behandeling

(BPH / OAB)

 https://www.bphkeuzehulp.nl/introduction

 afwachten, leefstijl

 medicamenteus

 alfa blokker, 5 alpha reductase remmers

 anticholinergica

 operatief

 desobstructie (TURP, Laser, Millin)

 Botox (OAB)

(18)

Bekkenbodemdysfunctie (BBD)

 Pijn (GE, onderbuik, perineum, rug, liezen)

 Plasklachten

 Defaecatieklachten

 Seksuele klachten

 Indien 2 of meer symptoomgroepen aanwezig BBD zeer waarschijnlijk

 FT ( gespecialiseerde FT)

 re-educatie, bekkenbodem ontspannende oefeningen en eventueel mictietraining

(19)

Overwegingen - Beleid

 Overweging

trauma

Metastasen

 Te doen

Anamnese

Lichamelijk onderzoek

X detail

X Botscan

(20)

Prostaatkanker

- inleiding

- risicofactoren

- klinisch beeld

- diagnostiek

- behandeling

- screening

(21)

De prostaat

(22)

Inleiding

Nederland

 meest voorkomende kwaadaardige afwijking bij mannen (12.000/jaar)

 2e doodsoorzaak t.g.v. Kanker (2700)

Mondiaal wisselende incidentie

Oorzaak onbekend

(23)

Risicofactoren

verhoogd risico

 leeftijd

 ras

 positieve familie anamnese

 dieet / overgewicht ?

(24)

Risicofactoren

geen relatie

 vasectomie

 sexuele activiteiten

 radiotherapie

 sociale / economische factoren

 hormoon gebruik

(25)

Kliniek

 afwijkend rectaal toucher

 verhoogd PSA

 incidenteel

 lokaal beperkte tumor geen klachten

 lokaal uitgebreide tumor obstructie / plasklachten

 uitgezaaide tumor specifieke , aan uitzaaiingen gerelateerde symptomen

(26)

Diagnose

• Rectaal toucher

• PSA

• MRI prostaat

• Trans Rectale Echografie + biopten

(27)

Diagnostiek

 ECHO geleid biopt

 stadiering bij kanker

 MRI prostaat

 X Botscan

 CT (MRI) thorax/abdomen

(28)

Behandeling

 Curatie

(in opzet genezend)

 Chirurgie

radicale prostatectomie (open, perineaal, laparoscopisch, robot)

 Radiotherapie

extern / interstitieel (brachytherapie)

 Actief afwachten

 Palliatie

('verzachtend' , niet genezend)

 'Waakzaam afwachten'

 Hormonaal / Chemotherapie

 Symptomatisch

 Radiotherapie, Radionucletiden, Bisfosfonaten

(29)

Behandeling

 Alternatief

 Cryo

 Primair – niet

 Bij lokaal recidief na radiotherapie – mogelijk

 HIFU

 Nog geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat het een zinvolle behandeling is

(30)

Behandeling - gemetastaseerd

 Chemotherapie

 Docetaxel + Prednison

 Jevtane

 Tweede lijns hormonaal

 Abiraterone

 Enzalutamide

(31)

Behandeling - keuze

 Met name bij het gelokaliseerde prostaatcarcinoom meerdere behandeling opties

 Chirurgie

 Radiotherapie

 Extern

 Intern

 Actief afwachten

 Na goede afwegingen pat/uroloog samen beslissem

 keuzehulpen

(32)

screenen

 actueel

 methode : rectaal toucher , PSA

 voor : vermindering morbiditeit en mortaliteit

 tegen : overbehandeling

behandelcomplicaties

 trials

(33)

screenen

 Nederland : geen screening

 bepalen PSA alleen op indicatie

mictieklachten

suspectie prostaatcarcinoom

belaste familieanamnese

verzoek patiënt

(34)

Prostaatkanker

wereldwijd meest voorkomende vorm van kanker bij mannen

screenen vooralsnog niet zinvol

(geen onderscheid tussen actieve en niet actieve vorm)

nog een boel te doen

 bewustwording

 goede voorlichting

 verbeteren diagnostiek

 verbeteren behandelingsmogelijkheden

(35)

Overwegingen - Beleid

 Overweging

trauma

Metastasen

 Te doen

Anamnese

Lichamelijk onderzoek

X detail

X Botscan

Afbeelding

Updating...

Referenties

Gerelateerde onderwerpen :