Nawoord Algemene Rekenkamer .1 Garanties en leningen

In document Tweede Kamer der Staten-Generaal (pagina 71-82)

A Aantal deelnemingen per ministerie * , stand eind 1993 en 2003

7 REACTIE MINISTERS EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER 7.1 Inleiding

7.3 Nawoord Algemene Rekenkamer .1 Garanties en leningen

Het stemt de Algemene Rekenkamer tevreden dat de minister van Financiën in zijn reactie het belang onderschrijft van een goed beheer en adequate administraties van garanties en leningen en een goed intern toezicht daarop door de ministeries. Zij verwelkomt ook de toezeggingen van de minister om op verschillende onderdelen extra aandacht van zijn ambtgenoten te vragen voor het financieel beheer van, en het toezicht op verstrekte garanties en leningen. De Algemene Rekenkamer vindt deze toezeggingen echter weinig concreet. Zij constateert dat de aanbevelingen om deze aandacht te concretiseren en meer structureel te maken door de minister voor het merendeel niet worden overgenomen (zie bijlage 1).

Zoals zij opgemerkt constateert de Algemene Rekenkamer dat diverse ministeries, mede naar aanleiding van dit onderzoek, recent actie hebben ondernomen om het beheer van garanties en leningen te verbeteren. Zij zal de ontwikkelingen daarin nauwlettend blijven volgen. In het kader van haar jaarlijkse onderzoek naar het jaarverslag van het Rijk zal het

financieel beheer van deze instrumenten en de verantwoording daarover bij de individuele ministeries zonodig speciale aandacht krijgen.

7.3.2 Deelnemingen

De Algemene Rekenkamer constateert met tevredenheid dat haar bevindingen en aanbevelingen over het beleid en beheer van de staats-deelnemingen grotendeels worden gedeeld door de ministers.

De uitvoering van het afstotingsbeleid blijft een belangrijk aandachtspunt.

Immers het beleid is gericht op afstoting, maar de afgelopen jaren is het aantal staatsdeelnemingen niet verminderd. Inderdaad is inmiddels een groot aantal deelnemingen afgestoten, maar de aanwas van nieuwe deelnemingen is groter dan de afname. De kans bestaat dat het aantal nieuwe deelnemingen ook de komende jaren het aantal afgestoten deelnemingen zal overtreffen.

Omtrent het actualiseren van de afwegingskaders merkt de minister op dat in de nota Deelnemingenbeleid de meest recente visie op het aangaan en afstoten van deelnemingen is beschreven. De Algemene Rekenkamer vraagt zich af of daarmee een deel van de uitgangspunten die in het verleden zijn vastgelegd, over onder meer het privatiseren in de vorm van

een deelneming (commissie Sint) geen expliciet onderdeel van het beleid meer vormt.

De minister van Financiën zegt toe het merendeel van de aanbevelingen op te volgen (zie bijlage 1). De Algemene Rekenkamer is zich ervan bewust dat het uitvoeren van sommige aanbevelingen niet altijd

eenvoudig zal zijn. Zij zal met belangstelling de verdere ontwikkelingen bij het uitvoeren van de aanbevelingen volgen.

Bijlage1Overzichtvanconclusies,aanbevelingen,reactieministersennawoordAlgemeneRekenkamer* ALGEMEEN ConclusiesAanbevelingenReactieministersNawoordAlgemeneRekenkamer HetRijkheeftnogsteedsgeenalgemeen overstijgendafwegingskadervoorde onderlingeafwegingvandeinzetvan verschillendefinanciëleinstrumenten.De ministervanFinanciënvonddeontwikke- lingvaneendergelijkkadereenaantrekke- lijkegedachtemaarnietuitvoerbaar.

Dekeuzevan(financiële)instrumentenin beleidsvoorstellenmeerexplicietbeargu- menterenendezekeuzeookonderwerp latenzijnvan(expost)beleidsevaluaties.Op grondvandealdusopgedanekennis mogelijkoptermijneenafwegingskader ontwikkelen.

DeministervanFinanciënneemtdeaanbe- velingnietover.Dealgemenebeleidslijnis volgensdeministereenzeerterughoudende inzetvanhetgarantie-enleninginstrument (nee,tenzij.ziedealgemenereactie).Hetis daaromnietdoelmatigveeltijdenenergiete stekeninhetontwikkelenvaneenafweging- skader,datverdergaatdanindealgemene reactieuiteenisgezet.Inconcretegevallen waarinvoorhetinstrumentgarantieof leningwordtgekozen,dientdezekeuze vanzelfsprekendintermenvandoelmatig- heidendoeltreffendheidbeargumenteerdte worden,waarbijookaandachtbesteeddient tewordenaanderisico’sdiemetdezeinstru- mentenwordengelopen.Aandehandvan hetbijgehoudendossierdientdeafweging gereconstrueerdtekunnenworden.Indeze zinzaldeministerhiernaderaandachtvoor vragenbijzijnambtgenoten.

DeAlgemeneRekenkamerconstateertdatde ministervanFinanciën,ondankszijnafwijzing vaneenafwegingskader,tochinzijntoelich- tingeenaantalaspectenvandeafweging tussendeverschillendeinstrumentennader expliciteert. GARANTIESENLENINGEN ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer Voor(markt)garantieszijnin1985rijks- bredebeleidsuitgangspuntengeformu- leerd,dienogsteedsgeldigzijn.Terughou- dendgebruikvanhetinstrumentgaranties kannietwordenvastgesteld,vanwege gebrekaanoperationaliseringvandit uitgangspunt.Hetinzichtindekostendek- kendheidvandegarantieskanworden verbeterd.

Hetgarantiebeleidverderoperationaliseren endeuitvoeringdaarvanmonitoren.Deministerneemtdeaanbevelingvanhet verderoperationaliserenvanhetgarantie- beleidnietover.Ditleidttoteenbudgettair ongewenstedrukhetgarantie-instrument vakertegaantoepassen(ziedealgemene reactie).Hetbeleidisterughoudend.Dat wordtookinhetrapportvastgesteld: a.hetuitstaanderisicoissinds1994 afgenomen; b.90%vandegarantiesleidtniettot uitgaven,dusheefteenlaagrisicoprofiel; c.voorzoverzeweltotuitgavenleiden staanermeerinkomstentegenover.

Zienawoordafwegingskader,hierboven. *Hetgrootstedeelvandereactiesbetreftde(kabinets)reactievandeministervanFinanciën,medenamenszijncollega’s.Alleenalsdereactieeenandereministerbetreftwordtditindetabel nadergespecificeerd.

ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer Verbeteringvanhetinzichtindekostendek- kendheidisopzicheengoedezaak,maaris nietaltijdnoodzakelijkomdatdeverstrekking doordeoverheidvangarantiesnooitlouter alleenopbedrijfs-economischegronden geschiedt.Erliggenbijnaaltijdookpolitieke enofbestuurlijkemotievenaantengrond- slag.Eendoelmatigeuitvoeringisdaarom langnietaltijdgebaatbijeendiepgaand inzichtinkostendekkendheid.

Kostendekkendheidisinderdaadslechtsbeleid voorzogenoemdemarktgaranties.Tenzijdit beleidnietmeergeldigis,zouditdanook onderdeelvandemonitoringmoetenzijnbij dittypegaranties. Eenleningenbeleidisnietdoorhet MinisterievanFinanciënontwikkeld. Geconstateerdwordtdatdepraktijkvan hetverstrekkenvanleningeneenzeer diversbeeldvertoont,ondermeervoor watbetreftdegehanteerderenteen aflossingsmethodiek.

Eenleningenbeleidformulerenendaarin metnameaandachtbestedenaandete hanterenaflossingmethodiekenrenteper- centages.

Deministerneemtdezeaanbevelingniet over.Erwordteenterughoudendbeleidten aanzienvandeinzetvanhetleningeninstru- mentgevoerd(nee,tenzij).Voorzover leningenwelwordenverstrekt,isdesituatie (waaronderdemotievenvanlening- verstrekking)vangevaltotgevaltespecifiek. Daaropwordendevoorwaarden(intermen vanrentepercentage,aflossingsmethodiek, waarborg)afgestemd.Debetrokkenvakmi- nisterkanhetbestebeoordelenwelkevoor- waarden,gegevendemotievenvoorde leningverstrekking,hetbestgepastzijn.Het AgentschapvanhetMinisterievanFinanciën kandaarbij,geletopdeaanwezigeexpertise, omadvieswordengevraagd.

Zienawoordafwegingskader,hierboven. DeInspectiederRijksfinanciën(IRF) hanteertgeenspecifiektoezichtbeleidten aanzienvanhetfinancieelbeheervan garantiesenleningen.Indereactieophet RekenkamerrapportGarantiesvanhetRijk deeddeministervanFinanciëndetoezeg- gingomindeVT-brieven1vandeIRFeen standaardpassageoptenemenover garanties.DeministervanFinanciënkwam dezetoezeggingtendelena.

AandeministervanFinanciënwordt aanbevolenminimaalallegarantiesdie nieuwwordenaangegaanondervooraf- gaandtoezichtvanditministerietestellen. IndeVT-brievenaandeministerieshierover eenstandaardpassageopnemen.

Geletophetterughoudendegarantie-en leningenbeleid(nee,tenzij),ishethanteren vaneenspecifiektoezichtbeleidnietdoel- matig.Depraktijkisdatwijzigingenin bestaandegarantieregelingenengarantie- overeenkomstenopbasisvanwerkafspraken danwelopbasisvanhetvoorafgaand toezichtaanFinanciënwordenvoorgelegd. Ookvoorgenomenindividuelegarantie-en leningverstrekkingenwordenmetdeIRF besproken.

Juistvanwegehetterughoudendbeleiddoet deAlgemeneRekenkamerdezeaanbeveling. Hetgaaterdaarbijomdathetministeries ondubbelzinnigduidelijkisdatmetname nieuwe(individuele)garantiesnietzomaar kunnenwordenafgegeven.Bijeenaantal ministerieswordtaleendergelijkestandaard- passageindeVT-brievenopgenomen.De AlgemeneRekenkamerpleitervoorditvoor alleministeriestedoen.

ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer DedirectiesFEZhanterengeenspecifiek toezichtbeleidtenaanzienvanhetfinan- cieelbeheervangarantiesenleningen.Bij drieministeries(EZ,LNVenDefensie) bestaateenaparteproceduredatnieuwe garantiesenmoetenwordengeautoriseerd doordedirecteurFEZ.

Alleministeriesstelleneenaparteprocedure vastwaarinisvastgelegddatelkenieuwe garantieenlening(individueelofregeling) dienttewordengeautoriseerddoorde directeurFEZ.Overdezeproceduredient binnenhetministerie,maarookdaarbuiten (vanwegedeexternewerking)gecommuni- ceerdteworden.

Geletophetterughoudendegarantie-en leningenbeleid(nee,tenzij),ishethanteren vaneenspecifiektoezichtbeleiddoorde directiesFEZeveneensnietdoelmatig.De aanbevelingheeftinalgemenezinhaar uitwerkingalgekregeninartikel2vanhet BesluittaakFEZ1996,waarinisopgenomen datvoorstellentothetnemenvanbesluiten, diefinanciëlegevolgenkunnenhebben,door debetrokkenhoofdenvandienstzovroeg mogelijkterkennisgebrachtmoetenworden vandediecteurFEZ.Stukkendieopderge- lijkebesluitenbetrekkinghebben,dienen voormedeparaafaandedirecteurFEZte wordenvoorgelegd,diezonodigzijbezwa- renaandeministerkenbaarkanmaken.

Deaandachtdiedeministerhiervoorzal vragenisaleenstapindegoederichting.De aanbevelingiseropgerichtmetnamevoor hetaangaanvannieuwe(individuele)garan- tiesbijallebetrokkenenbewustzijnbestaatdat ookdezegarantiesdienentewordenvoor- gelegd.Enkeleministerieshebbeneenderge- lijkespecifiekeregelingal. DeaandachtvanAD’svandeministeries voordecontrolevangarantiesenleningen isoverhetalgemeenbeperkt.Nietaltijd zijnplanningsmemoranda,controleplan- nenenreviewbeleidinvoldoendemate uitgewerkt.

DeAD’svandeministeriesgevenmeer structureleaandachtaangarantiesen leningeninhuncontroles.DeAD’swerken controleplannenenreviewbeleiduitmet specifiekeaandachtspuntenvoordeze instrumenten.Decontrolevandestanden (saldibalans)dienteenvolwaardigonderdeel vandecontroledoordeADtezijnente blijven.

Meerstructureleaandachtvoorgarantiesen leningendoorDAD’sisnietinovereenstem- mingmethetrelatievebelangvangaranties enleningeninhettotalefinanciëlebeheer. Dieaanbevelingneemdeministerdaarom nietover.Vanbelangisweldatgarantiesen leningengoedwordengeadministreerden geregistreerd.DeDepartementaleAuditdien- stenbestedenhieraandachtaaninhetkader vandecontrolevanhetfinancieelenmate- rieelbeheer.Deuitdeadministratieafte leideninformatiediewordtopgenomenin desaldibalans,blijfteenvolwaardigonder- deelvandecontrole.Ditzalonderde aandachtvandedirecteurenDADworden gebrachtviao.a.hetHandboekauditing rijksoverheid2005enhetinterdepartemen- talevaktechnischeoverlegvandeDAD’s.

HetgaaterjuistomdatdeAlgemeneReken- kamerheeftvastgestelddatdeADinhun controlesinhetalgemeenonvoldoendeaan- dachtaandedeadministratiesbesteden.Zij pleitervoordatookditonderaandachtvande AD’swordtgebracht.

ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer Dedeeladministratiesvoorgarantiesen leningenvertonenbijdeonderzochte MinisteriesvanVROM,EZ,LNVenVenW tekortkomingen.DedirectiesFEZhouden nietinallegevallenvoldoendetoezichtop dedeeladministraties.

Deverantwoordelijkebeleidsafdelingenvan deministeriesdragenzorgvoortoeganke- lijke(deel)administratiesdiedeinformatie overgarantiesenleningenbevattendievoor hetbeheernoodzakelijkzijn.DedirectiesFEZ zienerscherperoptoedatdedeeladmini- stratiesaandeeisenvoldoen.Elkministerie (directieFEZ)inventariseertindatkader periodiekdeuitstaandegarantiesenlenin- gen,derelevantekenmerkenervanende metdezeinstrumentensamenhangende risico’s.Daarbijkanwordenvoortgebouwd opdedoordeAlgemeneRekenkamer,in samenwerkingmetdeministeries,uitge- voerdeinventarisatie.

Deaanbevelingdatdebeleidsafdelingen zorgdienentedragenvoor(ookvoorFEZ) toegankelijke(deel)administratiesinzake garantiesenleningenwordtonderschreven, evenalsdeaanbevelingdatFEZeroptoeziet datde(deel)administratiesaandeeisen voldoet.Ditmoetechternietleidentotlouter eendigitalecheckofwelofnietaandeeisen isvoldaan.Inderegelgevingzijnmetname eisengesteldaandevastteleggengege- vens.Omdatnietnoodzakelijkerwijsaanelke garantie-ofleningadministratiedezelfde informatiehoefttekunnenwordenontleend, dienthettoepassenvandieeisenmet verstandtegebeuren.Alseisennietzijn toegepast,dientuitdeadministratiete blijkenwaaromdatnietgebeurdis(«comply orexplain»).Deministerzalzijnambtgeno- tenextraopdeterzakebestaanderegelge- vingwijzen. Deaanbevelingvaneenperiodiekeinventa- risatiedoorFEZvanuitstaandegarantiesen leningenwordtnietovergenomen.Welmoet FEZzichthebbenopentoeganghebbentot de(deel)administaties,zodatadhocalle relevanteinformatietijdig,volledigen betrouwbaarbeschikbaarkankomen.Zie ookdealgemenereactie.Deministerzal extraaandachtvanzijnambtgenotenvragen voorhetbeheervanenhettoezichtop verstrektegarantiesenleningen. DeMinistervanVenWisvanmeningdat doordegezamenlijketoezicht-encontrole- activiteitenvanFEZenDAD,hetsysteem van«checksandbalances»isgewaarborgd endatdekwaliteitvandedeeladministraties vanvoldoendeniveauis.Tegendeachter- grondvanhetvoorkomendanwelterugdrin- genvanoverbodigeregelgevingencontrole- lastachtzijextrainspanningennuniet gewenst.

DeaanbevelingiseropgerichtdatFEZ periodiek(dithoeftnietjaarlijks)doormiddel vaneeninventarisatietoetstofdeadministra- tiesnogwelaandezeeisenvoldoen. DeministervanEZzegtinzijnreactietoedat zijnministeriedediversestamgegevens, zoalsvoorgeschrevenindeRegelingDepar- tementaleBegrotingsadministratie,zalgaan vastleggeninapartedeeladministraties.

DeAlgemeneRekenkamerneemtmet tevredenheidkennisvandetoezeggingdoor deministervanEZ.

ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer Deinformatiedieindedepartementale begrotingen2004enjaarverslagen2002is opgenomenovergarantiesenleningen voldoetbijvrijwelalleministeriesopéén ofmeerderepuntennietaande(beperkte) regelgeving.2Zelfsalsbegrotingenen verantwoordingenzoudenvoldoenaande vigerendevoorschriften,danresulteertdat ineenbeperktinzicht. Erisallangeretijdsprakevanhetafschaf- fenvandesaldibalansalsonderdeelvan hetjaarverslag.Juistinditdocument wordtinformatievastgelegdoverde standenvangarantiesenleningenen deelnemingen.

Hetinzichtineenaantalkerngegevensvan garantiesenleningeninbegrotingen verantwoordingverbeteren.Kerngegevens voorbeideinstrumentenzijnondermeerde risico’s,ontvangstenenuitgavenenbijzon- deremutatiesenspecificatieenverloopvan posten.Voorgarantiesgaathetdaarnaast omhetgarantieplafondendewaardering vangaranties.Voorleningengaathetomde samenstelling,looptijd,rentepercentageen dematevanopeisbaarheidofoninbaarheid. Meertoezichtopnalevingvanregelsopdit vlakisnodig,alsmedehelderedefinities voorgarantiesenleningen. DeAlgemeneRekenkamerachtheteen ongewensteontwikkelingalsdoorde afschaffingvandesaldibalansover essentiëlefinanciëleinformatieindeTweede Kamerdoorministersgeenverantwoording meerzouwordenafgelegd.

OpgrondvandeRegelingdepartementale begrotingsadministratie(RDB)dientaande administratiesvangarantiesenleningende informatieoverdedoordeAlgemene Rekenkameropgesomdekerngegevenste kunnenwordenontleend.Jaarlijksdienende departementeninhetkadervandeopstel- lingvandeStaatsbalansovereenbeperkt aantalkerngegevensinformatieaanhet MinisterievanFinanciëndoortegeven.Die informatiewordtverwerktinoverzichtenten behoevevanhetFinancieeljaarverslagvan hetRijkenbiedtdeTweedeKamerop hoofdlijnenadequaatinzicht.Alsdeaanbe- velingomhetinzichtineenaantalkern- gegevensovergarantiesenleningenin begrotingenverantwoordingteverbeteren, moetwordenuitgelegdintermenvaneen meergedetailleerdejaarlijkseinformatiever- strekkingdoordedepartementenaanhet MinisterievanFinanciënenviahetFinan- cieeljaarverslagvanhetRijkaandeTweede Kamer,danwordtdieaanbevelingniet overgenomen.NochvoordeTweedeKamer nochvoordeMinistervanFinanciënishet zinvolomperiodiekuitgebreidefinanciële standaardinformatieteontvangen(ziede algemenereactie).Deministerverschiltdan ookmetdeRekenkamervanmeningover hetnutendenoodzaakdeTweedeKamer viadesaldibalansperiodiekvaninformatie overgarantiesenleningentevoorzien. Overigensishetafschaffenvandesaldiba- lansalsonderdeelvanhetjaarverslaguit andereoverwegingenthansnietmeeraan deorde. Voorzoverdebeperkteregelgevingnog verplichttotperiodiekeinformatieverschaf- fingdoordeministers(andersdandeinfor- matiedietenbehoevevandeStaatsbalans inhetFinancieeljaarverslagvanhetRijk wordtopgenomen),zalbekekenwordenof dieverplichtingkanwordenweggenomen. Vanbelangisdater(deel)administratieszijn endatdezeadequaatwordenbijgehouden, zodatadhocbijvoorbeeldalscontroleof incidentendaartoeaanleidinggevende relevanteinformatietijdig,juistenvolledig (dusbetrouwbaar)voordevakminister,de MinistervanFinanciënenofdeTweede Kamerbeschikbaarkankomen.

DegewensteverbeteringhoeftwatdeAlge- meneRekenkamerbetreftnietteworden gezochtinmeerdetails,maarwelineen volledigerenbetertoegelichteverantwoor- ding.DeinformatievoorzieningaandeTweede Kameroverdezeinstrumentenisaaneen herijkingtoe.Inditlichtbeschouwtde AlgemeneRekenkamerookhetvoornemen vandeministeromteoverwegenregelsmet betrekkingtotverplichteperiodiekeinformatie- verschaffingafteschaffen.

ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer Deministerisoverigenswelvanmeningdat desaldibalansendestaatsbalansbetrouw- bareinformatiemoetenbevattenoverde financiëleverplichtingendieuitverstrekte garantiesenleningenvoortvloeien.Hijzalin overlegmetmijnambtgenotennagaanwaar mogelijknoghiatenzittenindeaanlevering vandejaarlijksegegevenstenbehoevevan destaatsbalans. Dewaarderingvangarantiesiseenpunt vanaandachtbijregelingenmetgrote aantallengaranties,bijgarantstellinginhet kadervanhetgeïntegreerdmiddelen- beheerenbijwaarborgfondsen.

Afsprakenmakenmetbetrekkingtotde waarderingindezegevallen.Alsdevoorschrifteninzakedewaardering vangarantiestotonduidelijkhedenleiden, zaldeformuleringvandievoorschriften wordenaangepast.Alsopzichduidelijke waarderingsvoorschriftennietjuistworden toegepast,zalaandachtvooreenjuiste toepassingwordengevraagd.Deweergave vandevoorschrifteninhetrapportindebox opblz.33scheptmijnsinziensenigeondui- delijkheid.Hetvoorschriftluidtdatingeval dewetvandegroteaantallenopgelddoet, opgrondvanervaringsgegevenseenraming vandeuitgavendienttewordengemaakt(in plaatsvanhetopnemenvaneenpm-ra- ming).Eenramingvannieuwaantegane garantieverplichtingen(hetuitstaand risico/bedrag)dient,eveneensopgrondvan ervaringsgegevenszoalsvooralleramingen indebegrotinggeldtindebegrotingte wordenopgenomen,maarstaatlosvande vraagofdewetvandegroteaantallenvan toepassingzalzijn. Voorzoveronduidelijkheidbestaatoverde systematiekwaarmeeeenvakdepartement hetbedragmoetberekenenwaartegeneen garantieinhetkadervanhetgeïntegreerd middelenbeheermoetopnemeninde saldibalans,zaldieduidelijkheidworden verschaft.Hetligt,medeuiteenoogpuntvan administratievedoelmatigheid,inderede dathetbedragwordtbepaaldopbasisvan hetmaximalerekening-courantkredietdat eenRWTkanopnemen. Datinvergelijkbaregevallenhetrisicovan achterborgstellingvoorwaarborgfondsen somsalspmensomsalsnihilwordt opgenomen,geeftmijnietdirectaanleiding omhiercentraalregelendtegaanoptreden.

DeAlgemeneRekenkamermerktopdatzij dezeknelpuntenheeftgesignaleerdenis tevredendatermaatregelengenomenzullen wordenterverduidelijking. 1VoorafgaandToezichtIRF 2Hetbetreftoverigenspunten,diegeenafbreukdoenaanhetbeelddatdebegrotingenhetjaarverslagalsgeheeloproepen.

DEELNEMINGEN ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer HetaantaldeelnemingendatdeMinister vanFinanciëninhaaroverzichtenover 2002en2003opgeeft(42)istelaag.De AlgemeneRekenkamerkomttoteenander aantal,namelijk53.

HetMinisterievanFinanciënwordtaanbe- volenombijhetsamenstellenvande overzichtendevolledigheidenconsistentie betertewaarborgen.

Deministerondersteuntdeaanbeveling, maarhechteraantenuancerendathet probleemgroterlijktdanhetis.Eengroot verschilontstaatalsdeNPMNAdeelneming voor9deelnemingenwordtgeteld;namelijk deholdingende8dochters

DeAlgemeneRekenkamermerktopdatde achtdochtersvandeNPMNAwelopde saldibalansvanKoninkrijksrelatieszijn vermeld.DeNPMNAisnietopdesaldibalans vermeld.Dezenegendeelnemingenennog tweeanderezijnnietdoordeministervan Financiënmeegeteld. Inbeleidsstukkenwordendoordejaren heenverschillendeoverwegingen genoemdvoorhetaangaanvaneen deelneming.DeAlgemeneRekenkamer merktopdatnietmeerduidelijkisofde verschillendeafwegingskadersdieinde loopdertijdzijnontwikkeld,onderlingnog voldoendeconsistentzijn.

Onderzoekinhoeverredeafwegingskaders nogconsistentzijnenofeengeïntegreerd kaderistemakendatvooralleministeries bruikbaarisbijhetaangaan(aldannietna verzelfstandiging)enafstotenvande staatsdeelnemingen.

Zoalstelezeninhetrapport,hebbende ideeënomtrenthetaangaanenafstotenvan deelnemingenzichindeloopderjaren ontwikkeld.IndenotaDeelnemingenbeleid (2003)isdemeestrecentevisiebeschreven dievantoepassingis.Daaromzietdeminis- terweinigtoegevoegdewaardeinhetnaast elkaarzettenvandeverschillendekaders,die indetijdzijnontwikkeld.

DeAlgemeneRekenkamervraagtzichafof daarmeeeendeelvandeuitgangspuntendie inhetverledenzijnvastgelegdoveronder meerhetprivatiserenindevormvaneen deelneming(commissieSint)geenexpliciet onderdeelvanhetbeleidmeervormt. Deresultatenvanhetafstotingsbeleidzijn mager. Ookin2005isnoggeenafnamevanhet aantaldeelnemingenteverwachten.

Deministerwijsteropdatondankseenper saldominofmeergelijkblijvendaantal deelnemingenerindeperiode1997tot 200415deelnemingenzijnafgestoten.De kwalificatie«magere»resultatenisdaarom volgensdeministermindergelukkig gekozen.

Inderdaadisinmiddelseengrootaantal deelnemingenafgestotenmaardeaanwas overtreftdeafname.Dekansbestaatdathet aantalnieuwedeelnemingenookdekomende jarenhetaantalafgestotendeelnemingenzal overtreffen. Uitdeperiodiekeevaluatiesblijktdat afstotingveelalwelmogelijkis.Deelnemingenwaarvanuitdeevaluaties blijktdatafstotingmogelijkis,voortvarend opdemarktbrengenofdaarvooreenandere rechtsvormkiezen.Nadeperiodiekeevalua- tiegerichtopafstotingzoudaarvoordirect eenplanvanaanpak,inclusieftermijnen, dienentewordenopgesteld.

Dezeaanbevelingneemtdeministerover,zij hetdateeneenduidigplanvanaanpakniet altijdgoedtemakenis,aangezienexterne factorenhetprocesveelalbeïnvloedenenop timingsvraagstukkenimpacthebben. Geconstateerdwordtdatdein1994door deministervanFinanciënvoorgenomen evaluatiesvandeelnemingennuhun beslagkrijgen.Dedoorhetministerievan FinanciënenEZgehanteerdeevaluatie- kadersachtdeAlgemeneRekenkamer echtertebeperkt.

DeAlgemeneRekenkamerbeveeltaanom allestaatsdeelnemingenperiodiekteevalue- renopallerelevantebeleidsaspecten,zoals afstotingsmogelijkheid,andererechtsvorm, corporategovernance,winstmaximalisatie, e.d.

Deministerhechterbelangaanomeen onderscheidtemakentussenevaluatiesten behoevevanwezenlijkbeleidsmatigevragen enevaluatiestenbehoevevanuitvoerings- technischeaspecten.Hijondersteuntde aanbevelingvanevaluatiestenbehoevevan afstotingsmogelijkheden,maarachtperio- diekeevaluatiesoveruitvoeringstechnische zaken,zoalscorporategovernanceenwinst- maximalisatie,nietdoelmatigalsdeze evaluatiesvooralledeelnemingenopeen breedterreinperiodiekuitgevoerdworden.

DeAlgemeneRekenkamermerktopdatdeze uitvoeringstechnischeaspectenonderdeelzijn vanhetdeelnemingenbeleid.Omdieredenis hetvanbelangdatdezeaspectenworden gemonitordendatdaarookopwordt gestuurd.

ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer Deoverdrachtvanhetbeheervanvak- departementenaanhetMinisterievan Financiënisdaadkrachtigopgepakten uitgevoerd.Evenwelblijktdatbijnadehelft vandestaatsdeelnemingennognietis overgedragen.Daarmeeisditbeleidsdoel nogonvoldoendegerealiseerd.

Aanbevolenwordtinprincipehetaandeel- houderschapvanderesterendedeelnemin- genovertedragen,tenzijerovertuigende argumentenzijnomditniettedoen. Voorbeeldenhiervanzijneenophanden zijndeverkoopofdekeuzevooreenandere rechtsvorm,zoalshetagentschap.Ofhet beheer(aandeelhouderschap)vandedeel- nemingenzodanigverwevenismetde publieketaakdatoverdrachtvanhetbeheer (aandeelhouderschap)aanhetMinisterievan Financiënnietmogelijkis,dientuitde periodiekeevaluatieteblijken.

HoeweldeAlgemeneRekenkamerterecht constateertdatnognietalledeelnemingen zijnovergedragenaanFinanciën,ishetbeeld datdeRekenkamerschetstvolgensde ministertenegatief.Ditnegatievebeeld wordtsterkbeïnvloeddoordewijzewaarop deNPMNA-deelnemingismeegeteld.Hijzal zichsterkmakenvooreenoverdrachtvande nogeldersbeheerdedeelnemingenaanhet MinisterievanFinanciën. Voorwinstmaximalisatievandeelnemin- genheeftdeministervanFinanciëneen normgeformuleerd.Bijhetvermogens- beheerisernogteweinigaandachtvoor hethalenvandezenorm.

Inhetjaaroverzichtookinzichtgeveninde rendementenopdegeheleaandelen- portefeuille.Inhetgevalvanbeursgeno- teerdeondernemingenhorenkoerswinsten en-verliezendaarbij.

Deministerisheteensmetdezeaanbeve- ling,maarzietookproblemenmetde praktischeuitwerkingvanditpunt,bijvoor- beeldbijniet-beursgenoteerdeondernemin- gen.Bovendienishetstreveneenwaarde- maximalisatieoplangeretermijn.De ministerzaluitzoekenofdezeaanbeveling opgevolgdkanworden. DeministervanFinanciënheeftinitiatieven genomenterverbeteringvandecorporate governancebijdeeigenstaatsdeelnemin- gen.

Overdrachtvanhetbeheervandedeelne- mingenaandeministervanFinanciënkan bijdragenaanhetrealiserenvanditbeleids- doel.

Deministerneemtdezeaanbevelingoveren verwijstnaarhethiervoorreedsgememo- reerde. Debijdrageninhetbeheervanenkele vakministeriesaanhetbereikenvande verschillendebeleidsdoelenis,in tegenstellingtothetMinisterievan Financiën,beperkt.Hetdossierbeheerbij dezeministeriesisingrotelijnenwelop orde.HetMinisterievanBZK(Koninkrijks- relaties)heefthetbeheervanzijn deelnemingentegenvergoedingvancirca 300000uitbesteedaaneenprivatebank.

Overdrachtvanhetbeheervandedeelne- mingenaandeministervanFinanciënkan bijdragenaaneenbeterbeheerenin sommigegevallen(bijvoorbeeldbijBZK)tot kostenbesparing.

Inhetalgemeenondersteuntdeministerhet uitgangspuntdathetbeheervandedeelne- mingengecentraliseerddientteworden.Hij zalopkortetermijninoverlegtredenmet BZKomdemogelijkhedenvanoverdrachtte bespreken. Geconstateerdwordtdatdeministervan Financiënzijncoördinerendetaakbeperkt invullinggeeft.Hijverstrektnauwelijks richtlijnenvoorhetbeheervandeelnemin- genenevenminhandleidingenofhulpmid- delen,zoalshetevaluatiekader,aanandere vakdepartementen.

Voorzoveroverdrachtvanbeleidsdeelne- mingennietmogelijkwordtgeacht,de coördinerenderolvanhetMinisterievan Financiënversterken,bijvoorbeeldophet vlakvanwinstmaximalisatie,periodieke evaluatiesencorporategovernance.

Deministerisheteensmetdeaanbeveling, maarervaartindepraktijkdathetmoeilijkis eendergelijkcoördinerenderoluittevoeren. Devakdepartementenblijkenvaakanders tegendeverschillendeaspectenaante kijken.Deministerzalonderzoekenofeen periodieke,bijvoorbeeldeenjaarlijkse, rapportageplichtalsnuttiginstrumentkan wordeningevoerd.

Hetgeformuleerdebeleidvoorstaatsdeel- nemingendientdoorallevakdepartementen opuniformewijzetewordenuitgevoerd.Een belangrijkewaarborgdaarvoorisdecoördina- tiedoorhetMinisterievanFinanciën.

ConclusiesAanbevelingenReactieminister(s)NawoordAlgemeneRekenkamer DeinformatieverstrekkingaandeTweede Kameroverdeelnemingenisoverhet geheelgenomenvoldoende.In2003 ontbrakenenkelestaatsdeelnemingenop desaldibalansenvanvakdepartementen. Datwassomshetgevolgvandeover- drachtvanhetbeheeraandeministervan Financiën.Inhetoverdrachtsprotocolzijn geenafsprakengemaaktoverdeverwer- kingvandedeelnemingindesaldibalans. Dewijzewaaropmiddellijkedeelnemingen doordeMinisteriesvanBZKenFinanciën wordenopgenomenverschilt.

Bijoverdrachtvanhetbeheeraandeminis- tervanFinanciëninhetoverdrachtsprotocol explicieteafsprakenopnemenoverdever- werkingvandeoverdrachtindesaldibalans. Naderebesluitvormingoverdewijzewaarop middellijkedeelnemingenindesaldibalans wordenopgenomenisnodig.

Deministerneemtdezeaanbevelingover.

Bijlage 2 Overzicht stand van zaken toezeggingen Rekenkamerrapporten

In document Tweede Kamer der Staten-Generaal (pagina 71-82)