Allereerst een korte uiteenzetting over de organisatie, de bemidde-lingsaktiviteiten, de regelingen inzake uitkeringen tussen het arbeids-bureau en de uitkerende instanties en onze indrukken over de verschil-lende bemiddelingsafdelingen op het GAB-Ams.terdam en over het arbeids-bureau nieuwe stijl (ans)o H'et boek van A.M. Stroosnijder, "De Arbeids-marktH

(66)

dient daarbij als informatiebron. Daarna inventariseren we de klachten over de arbeidsbureau's naar de bemiddeling (het kon-takt tussen de bemiddelaar en de werkloze-kliënt), het aanbieden van werkzaamheden (w~..b~j .b de aard van dit werk) door het arbeidsbureau en de openheid van de arbeidsbureau'sQ

De beheerslijn is als volgt: de kliënt-werkloze, de bemiddelaar, de chef van de betreffende afdeling, de chef afdeling bemiddeling, de direkteur van het gewestelijk arbeidsbureau, de hoofdinspekteur-direkteur voor de arbeidsvoorziening in een distrikt, de hoofdinspekteur- direkteur-generaal van de arbeidsvoorziening en de minister van sociale zakeno Aan de direkteur van het GAB is wettelijk toegevoegd een Commissie van Advies, welke bestaat uit tenminste twee vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en twee vert igenwoordigers van de werknemersorgani-saties .en een voorzitter, meestal de wethouder van fJocia.le zaken van de betreffende plaats of de burgemeester. Uit deze kommissie kunnen kleine of subkommissies gevormd worden. Hoewel de direkteur van het GAB alle vergaderingen van deze kommissie bijwoont en in overleg met de voorzitter de agenda samenstelt, maakt hij geen deel uit van de kommissie. De kommissie kan gevraagd of ongevraagd advies gevan aan de direkteur GAB over de volgende onderwerpen: ontslagaanvragen, pas-sende arbeid, uitstel en vrijstelling van militaire dienst, minder-validen, niet-bemiddelbaren en niet-re~el aanbod. De adviezen worden van belang geacht opdat nde overheid zich bij het treffen van maat-regelen gesteund weet door het georganiseerde bedrijfslevenn.

2. De bemi~deli~~~al~J;eiten

In de arbeid.sbemiddelingmr3t van 1930 wordt de arbeidsbemiddeling om-schreven als trde voortdurende bemoeiing met het doel werkgevers en werknemers bij het zoeken naar arbeidskrachten en arbeidsgelegenheid behulpzaam te zijn 1' . Daarbij gaat het om het principe "de juiste man

-· 11-·

op de juiste plaats" te brengen. (nog steeds Str?osnijder:) De be-middelaar tracb..·C zich doÓr een menselijk maar ·tevens zakelijk gesprek·

een beeld te vormen van de persoon van de werkzoekende waarbij vooral

·~r· ' '

het verkrijgen van inzicht in de persoon, zijn aanleg en kapaciteiten centraal staat. De benodigde gege.ens kan de bemiddelaar verkrijgen door

, ·,' . . '

het gesprek, informaties van derden (werkgevers en onderwijsinstellin-gen) en door eigen 1vaarneming van de bemiddelaaro "Indien de bemidde-laar hier goed in getraind is geeft deze waarneming een duidelijk beeld van de kliënt0o

Naast de gegevens over de kliënt heeft de bemiddelaar ook tot taak zich nader te doen informeren over de bestaande vakatures. Door

ge-sprekken met werkzoekenden en het bedrijfsbezoek kan een duidelijk beeld gevormd worden over de werkomstandigheden, de inhoud van de funktie, de beloningsstruktuur, sekundaire arbeidsvoorwaarden etco

Van de werkzoekenden wordt een zogenaamde stamkaart aangelegd. Naast de personalia wordt een arbeidsanamnese over de laatste tien jaar opge-maakt en de indruk van de bemiddelaar over de ingeschrevene vermeld.

Aan de hand van opleiding en praktijkervaring wordt het beroepsniveau van de werkzoekende en zijn hoofdberoep c.q. nevenberoep vastgesteld.

Indien de werkzoekende

zich.

niet kan verenigen met het door de bemid-~ · delaar vastgeiïtë1de l:ÎÖo:fdberoep wordt, indien de werkzoekende dat wenst

• ' p ' ,

de kommissie~vap advies ingeschakeld, waarna het hoofdberoep wordt gehandhaafd of gewijzigdo

Indien bij deb~mi'ddelaar twijfel bestaat over de juiste beroepsrichting voor de werkzoekende of over de lichamelijke- en/of geestelijke toe-stand, waarin de werkzoekende verkeert, kan hij advies inwinnen bij de beroepskeuze-adviseur en de medis~h-adviseur.

Indien aan het arbeifü3bureau een vakature wordt doorgegeven, gaat de bemiddelaar n.a welke ingeschrevene daarvoor het meest geschikt is. Een . duidelijk inzicht in de vakature is daarvoor noodzakelijk. Bijvoor-beeld opleidingseisen, werktijden, afstand en beloning dienen bij hem bekend te zijn. Hij roept de werkzoekende op en geeft hem een intro-duktiekaart voor het bedrijf mee. Deze introintro-duktiekaart wordt door de werkzoekende bij de werkgever afgegeven, waarna deze de kaart met de aantekening daarop of de sollicitant is aangenomen of niet in aanmer-king komt, aan het GAB terugzendto Bij afwijzing geeft de werkgever dan ook no.g een korte omschrijving waarom de werkzoekende niet werd aan-genomeno

-12~

3o De relatie tussen het arbeidsbureau en de uitkerende instanties

--!ljU-•<>4•BÓll<$~""'--'"""'"'"'°"-..-.---·.,;: t "'"">%1~"" ... "M>--11'... ~44111•-~-tU~..,

De direkteur van het GAB of zijn vervanger is lid van diverse advieskom•N missies ten behoeve van de ujtvoering van de wetten inzake de werkloos-heidsvoorziehihg, de rijksgroepregeling werkloze werknemers en de

sociale werkvoo~zieningo

Het GAB informeert de uitkerende instanties op twee manieren:

1o Door een bezwaarschrift als een werkloze aangeboden arbeid, scholing e.d. weigert. Aan de werknemer wordt medegedeeld dat hij zijn bezwa-ren schriftelijk kenbaar kan maken en dat deze daarna aan de kom-missie van advies voor de direkteur GAB wordt voorgelegd" Ind:Len ook na.ar het oordeel van de kommissie de .aangeboden arbeid passend kan worden geacht, wo~dt een bezwaarschrift aan de uitkerende in-stantie gezonden. De werknemer wordt hiervan op de hoogte gesteld.

2o De schriftelijke kennisgeving over alle zaken die de werkzoekende aangaan en waarvan kenn~sneming van belang kan zijn.

Verder vult het GAB kontrole-formulieren voor deze instanties ino Het arbeidsbureau is tot dit alles wettelijk verplichtu

.'.ie .•

J2~J?.e!l!i,d_<!.el.;i!~~~~et __ GAB :.A:.~st,er.~a.,r:!,

De bemiddeling is onderverdeeld naar sekties: _een l.a.s.e.r.~~ls.E2. Per-·

soneel Alg~m<·me Dienst (PAD), waar ongeschoolde werklozen ingèschre·1ten worden die geen diploma(1s) bezitten en geen ervaring (minimaal drie

jaar) hebben in één van de beroepen van de volgende ~sektie~: bouw, metaal, algemene industriële beroepen, handel en kantoor, huishoudè-lijk personeel, horeca, artiesten en musici, hoger pe~soneel en part-time. De ~1..~~.midd:,eJ~,n,.g staat meer op z.ichzelf: op deze afdeling worden alleen werkzoekenden bemiddeld die· door gebreken, kwalen of afwijkingen in aanmerkelijke mate in hun arbeidsfunktie worden belämmerd. Voor bemiddeling op deze afdeling is medische indi-katie nóodzakelijk.

Belangrijk is dat wie niet op één van de vaksekties bemiddeld kan wor-den op de afdeiing PAD te~ebht komt. Overigens is er alleen voor mannen een afdeling enkel en alleen voor ongeschooldeno (Ongeschoolde meisjes worden ingeschreven op de afdeling algemene industriële beroepen, via.ar ook hoger geschoolden ingeschreven staan.) Door deze indeling lijkt doorstroming van de afdeling PAD na.ar de andere afdelingen, wat de

jongens betreft, moeilijk. Door de bemiddelaars wordt de afdeling(en) waar de bemiddeling het meest specialistisch karakter heeft, het

-1

hoogst gewaardeerd (afd~ling Bijzondere Bemiddeling). De afdeling waar de bemiddeling weinig rideskundigheidn vereist het minst (PAD)

(zie ook 59)ö De vakaekties waarvoor soms uitgebreide kennis van de beroepen en vakatures noodzakelijk is worden eveneens hoger aangesla-gen" De belangstelling onder bemiddelaars voor de af deling PAD is zeer gering, wat een reden zou zijn voor het grote verloop op deze afdeling" (Natuurlijk 2.ullen hierbij ook faktoren als de sfeer op de afdeling, de chef en de hoeveelheid kliënten een rol speleno)

De sfeer op de diver~e afdelingen is sterk verschillend. Op de afdeling

"hoger personeel" is een normale wachtkamer met gewone stoelen voor de werklozen, krijgt de pas ingeschrevene een informatiemapje mee naar huis en wordt van de werkloze verwacht dat hij zelf solliciteert" Op de afdeling PAD (ongeschoolden) bestaat de wachtkamer uit een grote saaie hal met kale banken uit de krisistijd, krijgt men geen enkele informatie mee en is de werkloze overgeleverd aan de individuele be-middelaar: door de indeling op alfabet komt men steeds bij dezelfde ambtenaar terecht. Op de afdeling PAD is sinds jariuari 1975 ook de procedure van het schriftelijk VfJrlengen gestarte Vooral de zogeheten

11minder-geschiktentt komen hiervoor in aanmerking.

Verder dan nog de verschillen in mankracht. :De afdelingen PAD en Handel en Kantoor verricl:tten in 197Lt ongeveer evemreel werk aan in·~

schrijvingen, plaatsingen en aanvragen van werkgevers. De afdeling Handel en Kantoor had in 1974 18 personeelBleden, de <:'1.fdeling PAD daarentegen sl.echts 12 (beleidi:>diskussienot;a GAB~Amsterdam). Mede door de rigide scheiding op het arbeidsbuieau tussen geschoolde en ongeschoolde beroepen is ~ooral de afdeling PAD onder de druk van de werkloosheid komen te staan.

:E~venals bij de massamedia gaat b:i..i het arbeidsbureau de meeste aandacht naar de geschoolde ex-werknemer of de schoolverlater die veel getn-vesteerd heeft in zijn opleiding (de werkloze akademikus). De onge-schoolden komen op een afdeling terecht met de minste outillage, de geringste mankracht en onvoldoende bemiddeling (lange stempels, schrifteJ.i jke verlenging en geen vrije keuze tuBsen bem:i.ddelaars) o

Het experiment arbeidsbureau nieuwe stijl i.8 vooral opgezet om de GAB's uit de bureaukratische sfeer te halen: de werklozen mogen nu zelf in de vakaturebakken kijken, meer informatie, betere outillage van de ge-bouwen, verlaging van de drempel van het GAB e.d" (22)o

-14-Omdat de eksperimenten opgezet zijn in een tijd van lage werkloosheid lijken deze veranderingen vooral ten gunste te komen van de 11 friktie-werklozen1; en van hen die van baan willen verandereno Ook het GAB-Amsterdam gaat in haar beleids~skussienota

1975-1980

uit van dezelfde veronderstelling of v'ooroQ>dcel ten gunste van de beter. opgeleiden:

"De sterk toegenomen macht van de vakorganisaties heeft de positie van de werknemers in het maatschappelijk verkeer belangrijk verste-vigd. Daarnaast heeft zich over vrijwel de gehele linie een aanhouden-de stijging van het opleidingspeil en het ontwikkelingspeil van aanhouden-de beroepsbevolking voorgedaan. In plaats van de veelal onderdanige en ongeschoolde maatschappelijke verschoppeling is gekomen de zelfbe-wuste, goed opgeleide werknemer, die geacht mag worden zijn rechten en plichten te kennen•: o

Allemaal goed en wel, maar bestaat het grootste deel van de werklozen niet uit personen die zeer weinig opleiding gehad hebben en die in hun weiksituatie weinig ontplooiingsmogelijkheden hebben?

Het funktioneren van het GAB en de experimenten in de 17ans11-sfeer moeten vooral getoetst worden met het oog op groepen die het arbeids-bureau het meest nodig hebben: ~handikapten, minder-geschikten, on-geschoolden en de langdurig werklozen.

6.

Klachten over het arbeidsbureau

-~ " ... "<1-•• 1 "

-In het algemeen worrlt niet positief over de arbeidsbureau's geoor-deeld: de laatste nota van de regering (februari 19'?5) vermeldt dat 40% van de ondervraagden van een onderzoek naar wer.kloosheid de hulp van het GAB (ruim) onvoldoende vond, eveneens L1.0% (ruim) vol-doende en 20% had geen mening (1+9: 14 'I) o

Van de kli~nten van he~ experimenteel Werkbureau (EWB) in Amsterdam had slechts

10%

positieve ervaringen met het GAB en 600,.0 negatieve ervaringen (11ze kunnen niet helpen met leuk werk, op mijn terrein1' en "ze hebben geen belangstelling voor je, als je maar werkt, wat en hoe doet er niet toen) (Informatieschrift EMB '1975) o

De volgende klachten zijn specifieker van aard. Om een juiste indruk te krijgen over de a~rd van- de klachten en om welke werkloze kliënten het gaat geven we de klachten zo uitvoerig mogelijk weer.

Koopmans

(35: 58)

ii:f5ë-är'bëiä.sbëmiddeling ten ba.te van deze kategorie (werknemers uit pro-tlleemgezin:rten) blijkt een prekaire zaak te zijno Onverzorgdheid van uiterlijk en een onverschillige houding, maken zowel het kontakt tussen bemidqelaa.r en werkzoekende alsook het vinden van geschikt werk moeilijk.

Wanneer eenmaal gebleken is dat de arbeidskrachten op grond van hun ge-dragingen negatief beoordeeld worden door werkgevers en een ongunstige arbeidshistorie ontwikkelen, moet op een bijzondere manier bemiddeld worden. Vaak heeft.het dan geen zin om deze arbeidskrachten te ver-wijzen naar die ondernemingen waar strenge selektiekriteria bij werving van personeel worden aangehoudeno Dit betekent dat wanneer eenmaal op het GAB gebleke~'is dat de betrokken werkzoekende behoort tot de ar-beidslabiele kategorie, voora.l verwezen wordt naar de meer onaantrek-kelijke arbeidsposteno Wanneer het ongunstige arbeidsbeeld eenmaal gekonstittieerd is, wordt dit in de bemiddeling bekrachtigdo De betrok~

ken werknemers lettèn over het algemeen vooral op de hoogte van het geboden loon en minder op de status van het aangeboden werk, naar zeggen van de ambtenaren"n

De Sociale Diensten

_______ ... __

~ .•

___

_...

________ _ (85)

(november

1973)

buitenlandse werknemers is verrichto Ook een groep moeilijk plaats-bare jongeren met name in de grote steden die in korte tijd de ene na de andere baan hebben versleten en tenslotte nergens zin in hebbeno Het zijn vooral jongeren zonder opleiding. Alvorens ze aan het werk te krijgen zal eerst aan de motivatie gewerkt moeten uorden (?)"

~ De onvrijwillig werklozen: veel ouderen, gehandikapten, ongehuwde moeders, akademici. "Vele GSD's·menen dat de arbeidsbureau's zich on-voldoende inzetten voor de langdurig werkloz.en vooral als gevolg van de kwantitatieve en kwalitatieve onderbezettingen van de GAB's" Wanneer deze bureau's meer tijd zouden uittrekken voor langdurig werkloz;en, zou dat ten koste gaan van kortstondig werklozen.o.oBij vele sociale diensten bestaat de indruk dat arbeidsbureau's liever bemiddelen voor werklozen waarbij sukses bij voorbaat vrijwel verzekerd is dan dat zij zich inspannen voor langdurig werklozen. De arbeidsbureau's zouden langdurig werklozen wel eens wat te gemakkelijk het stempel van "moei-lijk pla.atsbaar11 of 0ongemotiveerd11 geven" Het is.dan ook al geen uit-zondering meer dat de GSD arbeidsbemiddeli:ng verricht voor langdurig werklozen hoewel dat formeel hun taak niet is~ De arbeidsbureau's moeten veel aktiever helpen bij het vinden van werk en ook na plaatsing .kon-:-takt met hen houdeno En als dat werk niet binnen het vrije bedrijf te vinden is, zal de rijksoverheid zelf (blijvend) werk moeten.·scheppena Ook het arbeidsbureau nieuwe stijl wil geen werkzaamheden meer verrich-ten voor. werklozen die niet meer tot arbeid gemotiveerd zijn.; Echter' andere instellingen zijn .niet uitgerust om in het verlengde van sociaal-pedagogische be1nvloedingsaktiviteiten tot arbeidsbemiddeling te komeno Alleen het GAB kan deze funktie vervullen met zijn gedetailleerde

kennis en kontaktèh met het bedrijfsleveno ;i ·

Jeugdwerkloosheid in Haarlem (1+6:52)

(1973)

---"We hebben het gevoel dat juid de groep die valt onder 11persoonlijke omstandighedenn (afgeb:ccken opleiding en persoonlijkheidsstruktuur) niet zoveel profijt trekt van de berriddeling. Een aantal mensen twijfelt eraan of juist deze groep wel de extra zorg die zij nodig heeft, kan krijgen bij de bemiddeling.n

Jeugdwerkloosheid in Utrecht

(7) (1974)

---nveel zeiden graag beJ.angctelling van de bemiddelaar te verlangen voor meer persoonlijke zaken en ook verdere begeleiding bij het werk dat ze via het GAB hadden gekregen. De bemiddelaar zal dus moeten zoeken naar werk dat de mogelijkheid biedt om een (verdere) opleiding af te maken zoals avondwerk en pdrttime werko Verder bi.jzondere aandacht voor mensen met de grootste a~beidsmoeilijRheden: mensen met een onafgemaakte opleiding die dientengevolge meestal ook een laag gekwalificeerd beroep hebbeno ''

~~~s~~!E~~2~~~!!~-!~-~~!~~~-i~2~~ZL~12

(1974)

110verwegend wordt negatief geoordeeld over het GAB. Jongens beleven de sfeer op het GAB negatiever dan meisjes die zich eerder neutraal opstelleno Jongeren die vrijwillig ontslag hebben genomen laten zich negatiever uit over het funktioneren van het GAB dan jongeren die on-vrijwillig zijn ontslagen. Uitspraken: "te oppervlakkig, je bent gewoon een nummertje", Phet gaat meeE>tal zo: goeie morgen datum erop het arbeidsbureau. Daarmee schuift het GAB de verantwoordelijkheid voor jongeren die extra o.andacht nodig hebben bij de bemiddeling voor plaat-sing in het arbeidsproces, van zjch af. De aard van het bemiddelings-gesprek is vaak onper13001JliJk cm autoritair.

b_

De po si tie van jongeren uit soci_aal lagere milieus wordt bevestigd doordat het arbeidsbureau hon indeelt bij lager geklasseerd werk. Deze jongeren krijgen daardoor geen kans zich te ori~nteren op de arbeids-markt middels proefperioden in verGchillende bedrijfstakken.

3. De ingewikkelde p:coeedureB rondom uitkering· en ontslag houden de jongeren eerder af van vrnrk 7.,onken dan dat het stimuleert.

4.

Het werkt verwarrend dat de bemiddelaar ook uitkeringen kan stop-Zëtten. Het is een soort bemiddeling met het 11pistool op de borE>tn. ·

'1

De positieve ervaringen betreffen de afdeling bijzondere bemiddeling en vroeger de Jeugdafdeling. Hiermee zijn vaak redelijk goede kontakten

11deze mensen zijn bereidwillig". Toch is de konklusie dat het weinig oplevert. Vooral persoonlijk kontakt tussen hulpverlener en bemiddelaar over een kli~nt levert nog wel eens een goed baantje op.

Bovendien wordt als positief ervaren het bezoek van jeugdkonsulenten van het arbeidsbureau aan klub- en buurthuizen voor voorlichting en

arbeids-bemiddeling. Deze manier van werken is echter nog nooit ondersteund door officieel beleid van het GAB. i;

Het Experimenteel Werkbureau

-- -- -- ----"""

"" ...

"..,.- -

...

--

...

--- -

....

--

....

(J~WB) ~," ... " ... in Amsterdam

---

.. " --·

--

....

-- --- --

(65:25) (1973) .... ""

nMen had vaak het gevoel dat er wel een baantje beschikbaar was, maar dat de bemiddelaar dat niet aan de kli~nt wilde vertellen omdat de kliënt door hem niet geschikt bevonden werdon

~!~-~~~~~!_iê~~~§l

(1974)

11De hulp zal beslist verder moeten gaan dan die welke men via het

arbeidsbureau ontvangt. Daµrbij mag men echter niet tot een soort pater-nalisme vervallen: De negatieve kijk die bij werklozen gekonstateerd0

is blijkt voor een groot deel terug te voeren·tnt eet! gevoel van als t noodgeval 1 behandeld te worden. 11 .

Eén konklusie is duidelijk. Het kontakt tussen de bemiddelaar van het arbeidsbureau en de we:r.kloze-kliënt wordt als onpersoonlj.jk ervaren:

de bemiddelaar besteedt weinig of geen aandacht aan de persoonl:ijke situatie van de werkloze-kliënt; de noodzaak om een oplèiding te vol-tooien, de gevolgen van de (langdurige) werkloosheid voor de mot:ilrdt::i:e en de (werk)wensen in het algemeeri komen bij de bemiddeling niet aan bodo Het treffen van een bemiddelaar cl.ie oog heeft voor.de persoolilijke situatie waarin de werkloze~-kliënt verkeert en met wie een goed gesprek mogelijk is, lijkt een kwestie van goed geluk.

De doelstelling van de arbeidsbemiddeling:. - het verkrijgen van inzicht in de persoon zi;jn aanleg en kapaci tei ten (Stroosni;j der) - wordt niet ge haal do

De kritiek komt van verschillende kanten: de werkloze jongeren zelf (onderzoeken van het GAB·bbestand van jongeren in Utrecht en Leiden) van welzijnsinstellingen die met werkloze jongeren in hun werk te maken. hebben, van de sociale diensten en uit onderzoek.

, 1?.!.JP~~9J.1J2n.J?VB.f~.~ v~~E., .• J;l.et, .a~bu:reau naar werk everf;

Hie:r.bo~en werd al g~wezen ~p strukturele faktoren: de bekrachtiging vaneen eenmaal gekonstituccrd ongunstig arbeidsbeeld in de bemidde-ling en de bevestiging van de positie van jongeren uit ~ociaal lagere milieus door de indeling bij lager geklasseerd werk.

êEE!~S!E i~~-Y~!~~~~~~~: 1:~:12Z~2

Sprenger spreel::t van de dwangpositie van de werkloze: HHij moet of hij wil of niet om aan de kost te komen nieuw werk aannemen dat niet hij, maar anderen voor hem passend vinden. Die anderen zijn de bemiddelaars van het arbeidsbureau, de door die werklozen al.:> zodanig geziene -betuttelaarci'1àh de bedrijfsvereniging en ten slotte de werkgever naar wie hij wordt verwezen. Een vrije keuze is er voor de werknemer niet bij, wèl voor de ondernernër.11

~~~s~~~~~!2~~~~!~-~~-~!~~~~~-iZ2

<1974)

11De helft van de jongeren (steekproef uit het GAB-bestand) gaf aan niet tevreden te zijn met wat het GAB hen feitelijk geboden had. Men dacht ook dat het GAB dit .niet zou ki...nneno 11

~~~e;~~~~~~::~~~~~~-~~-~~~~~~-i2~=-~:z.t2~2

c

1974)

Uitspraken over het vei·wij ;;:;en naar werkgevers door bemiddelaars:

- "ze zeggen niet wat e:c gezocht wordto Moest eenmaal bijvoorbeeld talen hebben en die spreek ik niet (kwam nog een keer voor niets) •••

niet goed voorgelicht;;

''maar op het GAB hebben ze banen bij bazen waar zwart gewerkt wordt,

''maar op het GAB hebben ze banen bij bazen waar zwart gewerkt wordt,

In document 22 Werkgever enz. 23 van-tot Aard het werk. 26 Reden van beëindiging. 27 Opmerkingen 28 Verwijzingen (datum, werkgever, resultaat) (pagina 28-49)