Gegevensvordering in Nederland

In document Cloud diensten in hoger onderwijs en onderzoek en de USA Patriot Act (pagina 24-31)

Rojî Kurd Dergisi‟nin dördüncü sayıdan sonra ya yasaklandığı ya da bizzat dergiyi çıkaranlar tarafından kapatıldığı düĢünülmektedir. Derginin sorumlular tarafından kapatılma ihtimalini değerlendiren Mesud Serfiraz ve Serhat Bozkurt bunun sebebini, Hêvi Cemiyeti ve dergi üzerinde büyük ailelerin hâkimiyet kurma çabalarına bir cevap olarak verilmiĢ olabileceğini ifade ederler (Serfiraz, Bozkurt, 2013: 66). Öyle ki, bu cemiyetin daha öncekilerden en önemli farkı; daha öncekiler seçkin ailelerin yönetimindeyken, “Kürt Hevi Cemiyeti” bir grup öğrencinin etkin olduğu Kürt entelijansiyanın ve orta sınıfın elinde olan bir örgüt olmasındandır (Koç, vd., 2017: 230). Bu durum baz alındığında, Serfiraz ve Bozkurt‟un yorumu kayda değerdir. Ancak bununla beraber Ġttihat ve Terakki‟nin sansür ve baskıları da göz önünde tutulduğunda, dergi her ne sebeple kapatılmıĢ olursa olsun, onun yerine

”Roj” kelimesinin sansür edilebileceği endiĢesiyle, bu kelimenin yerine Sorani lehçesinde aynı anlama gelen “Hetaw” sözcüğü kullanılarak 1913‟te “Hetawî Kurd-

125 Kürt Güneşi” dergisi çıkarılmıĢtır (Celil, 2001: 75). Yani Hetawî Kurd, Rojî Kurd Dergisi‟nin kapatılmasından hemen sonra, 1913 yılında Kürt Talebe Hêvî Cemiyetinin bir yayın organı olarak neĢredilmiĢtir (Kaya, 2010: 111-112).

Hetawî Kurd, Rojî Kurd Dergisi‟nin dördüncü ve son sayısı yayımladıktan kırk gün sonra ilk sayısı çıkarılmıĢtır (Serfiraz, Bozkurt, 2013: 67). En az on sayı yayımlanan Hetawî Kurd‟un sorumluluğunu Kürtlerin yoğun olarak yaĢadıkları bölgenin güneyinde bulunan Baban hanedanından Baban Abdülaziz üstlenmiĢtir.

Ancak bugün elimizde 1., 2., 3., 4., 4-5. ve 10. sayıları mevcuttur (Serfıraz, 2013: 33-34; Serfiraz 2012: 66; Serfıraz, 2016: 25). Hetawî Kurd‟ın tespit edilen bu sayıları nazara alındığında, ön kapağındaki bilgiler ıĢığında bir değerlendirme yapıldığında, ilk dört sayısının Rojî Kurd gibi ayda bir olmak üzere Ġstanbul‟da yayımlandığı anlaĢılmaktadır. Ancak daha sonraki sayılar 15 günde bir çıkarılmaya baĢlanmıĢtır.

Ayrıca derginin ilk üç sayısı, otuz iki sayfa Ģeklinde neĢredilirken daha sonraki sayıların sayfa sayısı on altıya iner. Dergi, Roji Kurd gibi Kürtçe ve Türkçe olarak çıkarılmıĢtır (H.K., 1913-1914). Bu derginin yönetim yeri ġehzadebaĢı‟nda Fevziye Caddesinde bulunan Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti binasında iken, dağıtım yeri ise derginin yönetim yeri ve ġafak Kütüphanesiydi (Malmisanij, 2002: 150).

Ayrıca derginin ulaĢılan altı sayısının kapağından ve arka sayfasından künye bilgilerinin Ģunlar olduğu görülür (H.K., 1913-1914):

 Ġmtiyaz sahibi ve sorumlu müdürü: Abdülaziz Baban (Daha sonraki yıllarda kurulacak olan Kürt Teâli Cemiyeti ve Kürt Millet Fırkasının kurucularındandır (Malmisanij, 2002: 152).)

 KuruluĢ Tarihi: 1 Ekim 1913

 ġimdilik ayda bir neĢrolunur (1, 2, 3 ve 4. sayılarında)

 ġimdilik on beĢ günde bir neĢrolunur (5., 10. sayılarında)

 Derginin senelik ücreti otuz kuruĢtur (Dergi 5. sayının giriĢinde Kürtlere hitap ettiği yazıda belirtir).

 Abone bedeli: Seneliği posta ücreti dâhil 30 kuruĢ, altı aylığı 17 kuruĢtur (yalnızca 10. sayıda belirtilmiĢtir).

 Yayımlanmayan eserler geri iade olunmaz.

126

 Merkez idaresi: Bab-ı Ali Caddesinde 46 numarada Resim Kitap Ġdaresi üstündeki dairededir.

Öte yandan, derginin tespit edilen sayılarının sırasıyla Hicri, Rumi ve Miladi olarak yayımlandığı tarih ve basıldığı matbaayı Ģöyle bir tablo ile göstermek mümkündür (H.K., 1913-1914):

Tablo 14: Hetawî Kurd Dergisi‟nin Yayımlandığı Tarihler ve Basıldığı Matbaalar

Sayı Yayımlandığı Tarih Basıldığı Yer

1 23 Zilkade 1331 / 11 TeĢrini Evvel 1329/ 24

Ekim 1913 Cuma Resimli Kitap Matbaası

2 3 Muharrem 1332 / 21 TeĢrini sâni 1329 / 4

Aralık 1913 PerĢembe Resimli Kitap Matbaası

3 13 Saferul Hayr 1332/ 29 Kanuni evvel 1329 / 11 Ocak 1914 Pazar

4 5 Cemaziyel Evvel 1332 / 19 Mart 1330 / 1

Nisan 1914 ÇarĢamba Hikmet Matbaası

4-5 27 Cemaziyel Ahir 1332 / 10 Mayıs 1330 / 23

Mayıs 1914 Cumartesi Necm-i Ġstikbâl Matbaası

10 9 ġaban 1332 / 20 Haziran 1330 / 3 Temmuz

1914 Cuma Necm-i Ġstikbâl Matbaası

Ayrıca Rojî Kurd Dergisi‟nde olduğu gibi, bu dergide de birden çok Kürtçe lehçe kullanılmıĢtır. Burada kullanılan Kurmanci ve Sorani lehçesidir. Yine Rojî Kurd‟daki gibi bu dergide de Zaza yazarlar olmasına karĢın Zazaca değil, Kurmanci ve Soranca yazmıĢlardır (Malmisanij, 2013: 24-25). Ancak Hetawî Kurd‟da, Rojî Kurd‟dan farklı olarak en dikkat çeken iki unsur, Babanzadelerin ve Soranî lehçesinin artan etkisidir. Yani Hetawî Kurd‟da gerek sorumlu müdür gerekse de yazar kadrosu bakımından Baban ailesinin hâkimiyeti göze çarpmaktadır. Öyle ki, derginin birinci, üçüncü ve dördüncü sayılarının kapağında bu aileye mensup olan kiĢilerin resimleri yer almaktadır. Buna karĢın dergide, Kürtçe basın tarihinde önemli rolü olan Bedirhan ailesinden hiç kimseye yer verilmemiĢtir (Serfiraz, Bozkurt, 2013: 68). Nitekim Hetawî Kurd‟ın ilk sayısında “Baban Beylerinden Abdurrahman PaĢa”nın, ikincisinde “ġam‟da bir Kürt aile”nin, üçüncü sayısında “Merhum Babanzade Ġsmail Hakkı Bey‟in, dördüncüsünde “Merhum Babanzade Asım Bey”in, onuncu sayısında ise “Tillo‟nun Büyük ġeyhlerinden ve Kürt Milletvekillerinden ġeyh Muhammed Nasreddin Efendi”nin resimleri yer alıyordu (H.K., 1913-1914).

Yine onuncu sayının iç sayfalarında, Siverek yöresi Kürt aĢiretlerinden Têrkan

127 aĢiretinin reisi Muhammed Ağa ve maiyetinin bir fotoğrafı yayımlanmıĢtır (Malmisanij, 2002: 152).

Öte taraftan dergide, Kürtçenin farklı lehçelerinde Ģiirlere ve nesir yazılarına yer verilmiĢtir. Hetawî Kurd Dergisi‟nde neĢredilen bu yazıların dil ile lehçelerine göre dağılımını bir tablo olarak göstermek mümkündür (Serfiraz, Bozkurt, 2013: 68;

Serfiraz, 2012: 69-70):

Tabloya bakıldığında Kürtçe‟nin Soranî lehçesi yazılarının Kurmaci lehçesine göre oldukça fazla olduğu görülür. Sorani yazılar Kurmaci yazıların iki katına yakındır. Bu durum Rojî Kurd Dergisi‟nde ise tam tersiydi. Yani Kurmanci yazılar (25 adet) Sorani lehçesiyle yazılanların (12) iki katından fazladır. Bu durum Babanzadelerin dergide artan etkisinden kaynaklanmıĢ olabilir.

Öte yandan bu dergide ilanlara, düz yazılara, Ģiirlere ve bunların yanı sıra mektuplara da yer verildiğini görmek mümkündür. Bu yazılarda içerik olarak sosyal ve kültürel açıdan ihtiyaç duyulan hususlar ele alınmıĢ ve değiĢik görüĢler sunulmuĢtur (Kaya, 2010: 111). Öyle ki bu derginin ilk iki sayısında, neĢredilen bazı yazılar bir tablo ile gösterilebilir (H.K., 1913):

Tablo 16: Hetawî Kurd Dergisi‟nin Ġlk Ġki Sayısının Yazarları ve Yazıları

Sayı Yazılar Yazar

128 Hetawî Kurd (ġiir)

Derdê Kurdan Kitêba Kurmanca

Bitlisli ġahab Malver M.H.

Zeko El

Bu yazıların dıĢında Hetawî Kurd, zaman zaman abonelere abonman ücretlerini ödemeleri gerektiğini hatırlatan yazılara da yer vermiĢtir. Öyle anlaĢılıyor ki bu sorun, daha önceki Kürtçe basınında olduğu gibi bu dergide de devam etmiĢtir.

Nitekim Hetawî Kurd beĢinci sayısında bu çağrıyı Ģöyle yapmıĢtır (Abdülaziz, 1914:

1): “Bütün Kürt ulemadan olan şeyhler, beyler ve entelijansiyadan ikinci seneye başlamadan anlaşılan bedelin gönderilmesini rica ederiz.”

Ayrıca Hetawî Kurd beĢinci sayısında “Umûm Kürtlere Hitap” baĢlığıyla, ilk üç sayısından sonra bir yılını dolduran derginin, ikinci senesinden itibaren ayda bir yerine on beĢ günde bir ve daha iyi bir Ģekilde Kürtçe ve Türkçe olarak yayımlanacağını ve içeriğinin ise Ģunlardan oluĢacağını ifade etmiĢtir (Abdülaziz, 1914, 1):

 Kürt tarihi

 Kürt edebiyatı

 Kürt dili ile ilgili araĢtırmalar

 Kürtlerin Ġçtimai ve ilmi hayatı hakkında

Bu temalar Hetawî Kurd ile Rojî Kurd‟un yazı içeriği açısından birbiriyle benzerlik taĢıdığını göstermektedir. Öyle ki, iĢledikleri temalar arasında aynı zamanda tarihi Kürt Ģahsiyetleri, eğitim, gençlik, yardım gibi baĢlıca konuları da içermektedir (Serfiraz, Bozkurt, 2013: 67; H.K., 1913-1914).

Bu iki dergi, yazar kadrosu bakımından incelendiğinde ise, Roji Kurd‟da en çok yazısı bulunan Kürt entelijansiyasından Süleymaniyeli Abdülkerim (Roji Kurd‟un müdürü) ile Mehmed Salih Bedirhan‟ın Hetawî Kurd‟un mevcut olan sayılarında hiçbir yazısının bulunmadığı görülür. Hetawî Kurd‟a yazmama sebeplerinin ne olduğu bilinmese de o süreçte Mehmed Salih Bedirhan, Roji Kurd‟daki yazıları nedeniyle hapse atılmıĢtı. Süleymaniyeli Abdülkerim‟in ise 1914 yılında icra memuru olarak Süleymaniye‟ye gittiği bilinmekteydi. Bu iki entelijansiyanın dıĢında Roji Kurd‟un yazar kadrosunda bulunanlar arasında Halil

129 Hayali, Kerküklü Necmeddin, Harputlu H.B., Fikri Necdet, Babe Naco, Fuat Temo, ve Abdullah Cevdet Hetawî Kurd‟da da yazmaya devam etmiĢti. (Serfiraz, Bozkurt, 2013: 67-68; Kaya, 2010: 115). Bunların yanı sıra derginin yazarları arasında Mes‟ud, Bitlisli ġahab Malver, Süleymaniyeli Ahmed, Kerküklü Rasih, Diyarbekirli Fikrî Necdet, Lavê Aybo, Zeko El, Mardinli Muhammed Nuri, Tahir Fuad, Mele Ehmede Cizîrî, Süleyman Asaf ve Mevlanzade Rıfat‟da bulunur (H.K., 1913-1914).

Öte yandan, derginin amacının ne olduğu irdelendiğinde daha önce yayımlanmıĢ Kürtçe basını ile aynı noktada durduğu görülür. Nitekim Abdullah Cevdet derginin ilk sayısında, Hetawî Kurd‟da yazan Kürt gençlerine hitaben;

Kürtlere ve Kürtlüğe hizmet etmek için yalnızca yazı yazmak yetersizdir. Her Ģeyden önce bu gazeteyi okumak için okuryazar bir millete ihtiyaç vardır. Ne yazık ki Kürt milleti bu konuda oldukça mahrumdur. Bu sebeple her millette olduğu gibi bizlerin de kendi milletimizi aydınlatmamız gerekir. Bunun için Ġstanbul‟da yazı yazıp çene çalmaktansa bölgeye gitmek gerektiğini söylemiĢtir. Son cümlesiyle amacın ne olduğunu Ģöyle vurgulamıĢtır (Cevdet, 1913: 2-3): “Bir Kürd köyünde ilkokul kurucusu ve öğretmeni olmayı rastgele bir yerde kaymakam ve müdür olmaya tercih edeceğiniz zaman ey Kürd gençleri ancak o zaman düşünülmesi gereken yola düşmüş olacaksınız.”

Dergi beĢinci sayısında ise Cemiyetin (aynı zamanda derginin) yazdığı beyannamede, amacını bir kaç madde ile Ģöyle belirtmiĢtir (KTHC, 1914: 2):

 Kürt öğrencileri tanıĢtırarak beraber çalıĢmalarını sağlamak

 Kürt dilini ve edebiyatını ortaya çıkarmak

 Kürtlerin yoğun olarak yaĢadıkları bölgede mektepler, medreseler açmak ve camiler inĢa etmek

 Fakir Kürt gençlerine yardım ederek onları mekteplerde okutmak, onları bir meslekte ve sanatta yetiĢmelerini sağlamak

 Kısacası Kürtlerin refahı ve saadeti için çalıĢmak

Birinci Dünya SavaĢı‟nın baĢlamasıyla birlikte Hêvi cemiyetinin yönetim kurulu üyeleri, derginin yazarları askere alınmıĢtır. Böylece Hêvi yönetimi

130 çalıĢmalarını durdurmak zorunda kalmıĢ ve Hetawî Kurd Dergisi‟nin de yayını sona ermiĢtir (Malmisanij, 1986: 61).

In document Cloud diensten in hoger onderwijs en onderzoek en de USA Patriot Act (pagina 24-31)

GERELATEERDE DOCUMENTEN