• No results found

De waardering van culturele ecosysteemdiensten

7. Kennislacunes en aanbevelingen voor toekomstig onderzoek

7.2. De waardering van culturele ecosysteemdiensten

Onderzoek naar de motieven van Vlamingen om groene ruimtes op te zoeken voor korte bezoeken zou een eerste stap zijn in de waardering van deze groene ruimtes omwille van de niet-materiële voordelen die ze opleveren voor de mens. Deze informatie is belangrijk om inzicht te krijgen in de culturele ecosysteemdiensten die ecosystemen leveren.

De waardering van niet-materiële voordelen uit de natuur heeft immers een grote invloed op beslissingen rond het beheer en beleid van groene ruimtes. Het benoemen en waarderen van deze voordelen kan bijdragen om tot beter overwogen beslissingen te komen. Zo zou onderzoek naar de grote gezondheidswinsten die groene ruimtes genereren en het monetair en niet-monetair uitrukken van deze maatschappelijke effecten helpen om ze volwaardig mee te nemen in beslissingen (KPMG, 2012).

Lectoren

De lectoren hebben de ontwerptekst van dit rapport kritisch nagelezen en advies gegeven over de inhoudelijke onderbouwing. Deze rol houdt niet in dat de lectoren het volledig eens zijn met de inhoud van de uiteindelijke tekst.

Lode De Beck, Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) Christel De Smedt, Erasmushogeschool Brussel

Bert De Somviele, Bos+

Rik De Vreese, Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Jasperina Deforce, Tanya Cerulus, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) Mia Lammens, Toerisme Vlaanderen

Inge Liekens, VITO

Pieter Roovers, ARCADIS Belgium nv Peter Van Bossuyt, Boerenbond

Referenties

Abildtrup J., Garcia S., Olsen S.B. en Stenger A. (2013). Spatial preference heterogeneity in forest recreation. Ecological economics 92, 67-77.

Aertsens J., De Nocker L., Lauwers H., Norga K., Simoens I., Meiresonne L., Turkelboom F. en Broekx S. (2012). Daarom groen! Waarom u wint bij groen in uw stad of gemeente. Studie uitgevoerd in opdracht van ANB – Agentschap voor Natuur en Bos, 144 p.

Allaert G., Leinfelder H., Verhoestraete D. (2007). Toestandsbeschrijving van de volkstuinen in Vlaanderen vanuit een sociologische en ruimtelijke benadering, Universiteit Gent - Afdeling Mobiliteit en Ruimtelijke Planning, in opdracht van Departement Landbouw en Visserij, afdeling Monitoring en Studie, Brussel.

Aneshensel C.S. en Sucoff C.A. (1996). The neighborhood context of adolescent mental health. Journal of Health and Social Behavior 37, 293–310.

Anoniem. (2007). Natuurbalans 2007. Milieu- en Natuurplanbureau met medewerking van Wageningen Universiteit en Researchcentrum (WUR).

Anoniem. (2009). Visie toerisme en recreatie in bos-, natuur- en landbouwgebieden. Toerisme Vlaanderen.

Anoniem. (2011a). Pilootonderzoek naar daguitstappen van de Belg : Finale rapportage 01/07/2010 – 30/06/2011. In opdracht van Steunpunt Toerisme en Recreatie en in samenwerking met Toerisme Vlaanderen, Toerisme Provincie Antwerpen, Toerisme Oost-Vlaanderen, Toerisme Limburg, Westtoer en Toerisme Vlaams-Brabant.

Anoniem. (2011b). Planning en onderzoek. Invloed van macrotrends op toerisme. Toerisme Vlaanderen.

Anoniem. (2012). Jaarverslag 2012. Steunpunt Groene Zorg vzw.

Anoniem. (2014). Flash Eurobarometer 392. Preferences of Europeans towards tourism. Conducted by TNS Political en Social at the request of the European Commission, Directorate-General for Enterprise and Industry. Survey co-ordinated by the European Commission, Directorate-General for Communication (DG COMM "Strategy, Corporate Communication Actions and Eurobarometer" Unit).

Antrop M. en Van Damme S. (1995). Landschapszorg in Vlaanderen: onderzoek naar criteria en wenselijkheden voor een ruimtelijk beleid met betrekking tot cultuurhistorische en esthetische waarden van de landschappen in Vlaanderen. Studie uitgevoerd in opdracht van de Heer Johan Sauwens, Vlaamse minister bevoegd voor Monumenten en Landschappen.

Aquatias S., Arnal J.F., Bilard J., Callède J.P., Casillas J.M. en Choquet M. (2008). Activité physique, contexte et effet sur la santé. Paris: Inserm, 2008.

ARCADIS. (2012). Toetsingskader voor het gewenste recreatieve medegebruik in bossen en natuurgebieden in functie van de ecologische draagkracht. Rapport in opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos.

ARCADIS. (2013). Aanzet tot Strategisch Plan Recreatie: geografische analyse, maatschappelijke trends en ontwikkelingen en bouwstenen voor Strategisch Plan Recreatie. In opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos.

Bade T. (2011). Hoge Kempen, hoge baten, de baten van het Nationaal Park Hoge Kempen in kaart gebracht, Triple E, Arnhnem, ISBN 9789089420121.

Berrigan D. en Troiano R.P. (2002). The association between urban form and physical activity in US adults. American Journal of Preventive Medicine, vol. 23, no. 2, pp. 74-79.

Björk J., Albin M., Grahn P., Jacobsson H., Ardö J., Wadbro J., Östergren P-O. en Skärbäck E. (2008). Recreational values of the natural environment in relation to neighbourhood satisfaction, physical activity, obesity and wellbeing. Journal of Epidemiology and Community Health 62, e2. Blair S.0., Lamonte M.J. en Nichaman M.Z. (2004). The evolution of physical activity recommendations: how much is enough? The American Journal of Clinical Nutrition 79(5), 913S-920S.

Bomans K., Gulinck H. en Steenberghen T. (2009). Het ruimtelijk belang van de paardensector in de Vlaamse open ruimte – een verkennende analyse. Steunpunt Ruimte en Wonen, Heverlee. Bral L., Jacques A., Schelfaut H., Stuyck K. en Vanderhasselt A. (2011). Stadsmonitor 2011. Een monitor voor leefbare en duurzame Vlaamse steden. Agentschap voor Binnenlands Bestuur, Agentschap voor Stedenbeleid en de Studiedienst van de Vlaamse Regering (SVR).

Bral L., Vanweddingen M. en Weekers K. (eindredactie). (2012). VRIND 2013: Vlaamse Regionale INDicatoren. Studiedienst van de Vlaamse Regering (SVR).

Bral L. en Vanweddingen M. (eindredactie). (2013). VRIND 2013: Vlaamse Regionale INDicatoren. Studiedienst van de Vlaamse Regering (SVR).

Broekx S., De Nocker L., Liekens I., Poelmans L., Staes J., Van der Biest K., Meire P. en Verheyen K. (2013). Raming van de baten geleverd door het Vlaamse NATURA 2000-netwerk. Studie uitgevoerd in opdracht van het Agentschap Natuur en Bos door VITO, Universiteit Antwerpen en Universiteit Gent.

Brug J., van Stralen M.M., te Velde S.J., Chinapaw M.J.M. en De Bourdeaudhuij I. (2012). Differences in Weight Status and Energy-Balance Related Behaviors among Schoolchildren across Europe: The ENERGY-Project. PLoS ONE 7(4): e34742. doi:10.1371/journal.pone.0034742.

Bruzzone S. (2013). Climate change and reorganizing land use: Flood Control Areas as a netwerk effect. International Journal of Urban and Regional Research 37.6.

Budruk M. en Wilhelm Stanis S. (2013). Place attachment and recreation experience preference: A further exploration of the relationship. Journal of Outdoor Recreation and Tourism 1-2, 51-61. Chan K., Goldstein J., Satterfield T., Hannahs N., Kikiloi K., Naidoo R., Vadeboncoeur N. en Woodside U. (2011). Cultural services and non-use values.

Chan K., Satterfield T. en Goldstein J. (2012). Rethinking ecosystem services to better address and navigate cultural values. Ecological Economics 74, 8-18.

Costanza R., d’Arge R., de Groot R., Farber S., Grasso M., Hannon B., Limburg K., Naeem S., O’neill R.V.O., Paruelo J., Raskin R.G., Sutton P. en van den Belt M. (1997). The value of the world’s ecosystem services and natural capital. Nature 387 (6630), 253–260.

Croucher K., Myers L., Jones R., Ellaway A. en Beck S. (2007). Health and the Physical Characteristics of Urban Neighbourhoods: A Critical Literature Review, Final Report. Glasgow, Glasgow Centre for Population Health.

Custers M.H.G. en van den Berg A.E. (2007). Natuur, stress en cortisol: Experimenteel onderzoek naar de invloed van tuinieren en activiteiten in groenkamers op het fysiologisch, affectief en cognitief herstel van stress. Alterra-rapport 1629. Wageningen.

de Boer T.A., Gerritsen E. en van Raffe J.K. (2001). Beleving van bosbeelden. Een methode voor het bepalen van de belevingswaarde van bosbeelden en de resultaten van een pilootonderzoek uitgevoerd met deze methode. Alterra-rapport 250. Wageningen.

de Groot R.S., Alkemade R., Braat L., Hein L. en Willemen L. (2010). Challenges in integrating the concept of ecosystem services and values in landscape planning, management and decision making. Ecological Complexity 7, 260–272.

D’ hooghe M. (2006). Sociaal kapitaal in Vlaanderen: verenigingen en democratische politieke cultuur. 240 pp, Amsterdam University Press.

De Nocker L. en Broekx S. (in druk). Ecoplan fiche: Recreatie. VITO, Vision on Technology. Mol. De Smedt C. (2013). Vooronderzoek duurzame recreatieve gebiedsontwikkeling. Rapportering expertinterviews.

De Vries S., Maas J. en Krame H. (2009). Effecten van nabije natuur op gezondheid en welzijn; mogelijke mechanismen achter de relatie tussen groen in de woonomgeving en gezondheid. Wageningen, Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu, WOtrapport 91. 83 p.

Daniel T.C., Muhar A., Arnberger A., Aznar O., Boyd J.W., Chan K.M.A., Costanza R., Elmqvist T., Flint C.G., Gobster P.H., Gret-Regamey A., Lave R., Muhar S., Penker M., Ribe R.G., Schauppenlehner T., Sikor T., Soloviy I., Spierenburg M., Taczanowska K., Tam J. en von der Dunk A., (2012). Contributions of cultural services to the ecosystem services agenda. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 109, 8812–8819.

Declercq K., Janssens D. en Wets G. (2012). Onderzoek verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011): Tabellenrapport. Diepenbeek, Instituut voor Mobiliteit.

Dessein J. (2008). Farming for Health. Proceedings of the Community of Practice – Farming for Health, 6-9 November 2997, Ghent, Belgium. ILVO; 204 p.

Dewaelheyns V., Bomans K. en Gulinck H. (2008). Verspreiding, ruimtelijke associaties en morfologie van het tuincomplex in Vlaanderen. Ad Hoc opdracht 2008. Departement aard- en omgevingswetenschappen, KULeuven.

Dumortier M., De Bruyn L., Hens M., Peymen J., Schneiders A., Van Daele T. en Van Reeth W. (Redactie). (2009). Natuurverkenning 2030. Natuurrapport Vlaanderen. Mededeling van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO.M.2009.7). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel.

Duyck J., Englert M., Masure L. en Paul J-M. (2013). Bevolkingsvooruitzichten 2012-2060. Federaal Planbureau en Algemene Directie Statistiek.

EASAC. (2009). Ecosystem services and biodiversity in Europe. EASAC policy report 09. European Academies Science Advisory Council.

Elands B.H.M. en Lengkeek J. (2000). Typical tourists. Research into the theoretical and methodological foundations of a typology of tourism and recreation experiences. Mansholt Studies, Wageningen.

Elands B.H.M., van Marwijk R., Jochem R., Pouwels R. en de Boer T.A. (2005). Natuur in Nederland: recreatie en biodiversiteit in balans; een modelstudie naar recreatiekwaliteit. Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 1220.

Fontein R.J., de Boer T.A., Breman B., Goossen C.M., Henkens R.J.H.G., Luttik J. en de Vries S. (2009). Relatie recreatie en natuur. Achtergronddocument bij Natuurbalans 2009. Wageningen, Wettelijke Onderzoekstaken Natuur en Milieu, WOt-werkdocument 160.

Foresight – Butland, B. et al., 2007. Tackling Obesities: Future Choices – project report. 2nd edition. Government Office for Science, London.

Fjortoft I. (2001). The Natural Environment as a Playground for Children: The Impact of Outdoor Play Activities in Pre-Primary School Children. Early Childhood Education Journal 29(2), 111-117. Garré S., Meeus S. en Gulinck H. (2009). The dual role of roads in the visual landscape: A case-study in the area around Mechelen (Belgium). Landscape and Urban Planning 92, 125-135.

Gezondheidsraad 2006. Stiltegebieden en gezondheid. Den Haag: Gezondheidsraad.

Giles-Corti B., Broomhall M. en Knuiman M. (2005). Increasing walking: how important is distance to, attractiveness, and size of public open space. American Journal of Preventative Medicine. 28(2S2): 169-176.

Glorieux I., Minnen J. en van Tienoven T.P. (2008). Een weekje België. Resultaten van het Belgisch tijdsbestedingsonderzoek 2005 (TBO ’05). Vakgroep Sociologie, Onderzoeksgroep TOR Vrije Universiteit Brussel, Brussel.

Green G., Gilbertson J. en Grimsley M. (2002). Fear of Crime and Health in Residential Tower Blocks: A Case Study in Liverpool, UK. European Journal of Public Health, 12 (1), pp. 10-15

Haines-Young R. en Potschin M. (2013). Common International Classification of Ecosystem Services (CICES): Consultation on Version 4, August-December 2012. Report to the European Environment Agency. Centre for Environmental Management, University of Nottingham. EEA Framework Contract number EEA/IEA/09/003. 34 p.

Hartig T. , Evans G. W., Jamner L. D., Davis D. S. en Garling T. (2003). Tracking restoration in natural and urban field settings. Journal of Environmental Psychology, 23, 109-123.

Herzog T. en Chernick K. (2000). Tranquility and Danger in Urban and Natural Settings. Environmental Psychology Vol. 20, pp. 29-39.

Henkens R.J.H.G., Broekmeyer M.E.A., Schotman A.G.M., Goossen C.M. en Pouwels R. (2012). Recreatie en Natuur. Kennis over effecten, kwetsbaarheid, handelingsperspectieven en monitoring van recreatie in Natura 2000-gebieden. Alterra-rapport 2334. Alterra Wageningen UR.

Hine R., Peacock J. en Pretty J. (2008). Green Spaces: Measuring the Benefits, Report for the National Trust. Available at: http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-green-lung-1a2.pdf.

Kaplan R. en Kaplan, S. (1989). The experience of nature: a psychological perspective. Cambridge Univesity Press, New York.

Kienast F., Degenhardt B., Weilenmann B., Wäger Y. en Buchecker M. (2012). GIS-assisted mapping of landscape suitability for nearby recreation. Landscape and Urban Planning 105, 385-399.

KPMG Advisory N.V. (2012). Groen, gezond en productief. The Economics of Ecosystems en Biodiversity (TEEB NL): natuur en gezondheid. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.

Kuo F.E., Sullivan W.C., Coley R. en Brunson L. (1998). Fertile Ground for Community: Inner-City Neighbourhood Common Spaces. American Journal of Community Psychology, Vol. 26, No 6. Kuo F.E. en Sullivan W.C. (2001a). Aggression and violence in the inner city - Effects of environment via mental fatigue. Environment and Behaviour Volume: 33, Issue: 4, Pages: 543-571.

Kuo F.E. en Sullivan W.C. (2001b); Environment and crime in the inner city - Does vegetation reduce crime? Environment and Behaviour Volume: 33, Issue: 3, Pages: 343-367.

La Rosa D. (2013). Accessibility to greenspaces: GIS based indicators for sustainable planning in a dense urban context. Ecological Indicators - 1742, No. pages 13.

Leyden K. (2003). Social capital and the built environment; the importance of walkable neighbourhoods. American Journal of Public Health, 93 (9): 1546-1551.

Liekens I., Van der Biest K., Staes J., De Nocker L., Aertsens J. en Broekx S. (2013). Waardering van ecosysteemdiensten, een handleiding. Studie in opdracht van LNE, afdeling milieu-, natuur- en energiebeleid.

Livingstone T. en Winston R. (2005). Child of Our Time. Bantam Press, pp. 368.

Macintyre S., Ellaway A., Hiscock R., Kearns A., Der G. en McKay, L. (2003). What features of the home and the area might help to explain observed relationships between housing tenure and health? Evidence from the west of Scotland. Health Place 9, 207-218.

Maes J., Hauck J., Paracchini M.L., Ratamäki O., Termansen M., Marta Perez-Soba, Leena Kopperoinen, Katri Rankinen, Jan Philipp Schägner, Peter Henrys, Iwona Cisowska, Marianne Zandersen, Kurt Jax, Alessandra La Notte, Niko Leikola, Eija Pouta, Simon Smart, Berit Hasler, Tuija Lankia, Hans Estrup Andersen, Carlo Lavalle, Tommer Vermaas, Mohammed Hussen Alemu, Paul Scholefield, Filipe Batista, Richard Pywell, Mike Hutchins, Morten Blemmer, Anders Fonnesbech-Wulff, Adam J. Vanbergen, Bernd Münier, Claudia Baranzelli, David Roy, Vincent Thieu, Grazia Zulian, Mikko Kuussaari, Hans Thodsen, Eeva-Liisa Alanen, Benis Egoh, Peter Borgen Sørensen, Leon Braat, Giovanni Bidoglio. (2012a). A spatial assessment of ecosystem services in Europe: methods, case studies and policy analysis. - phase 2. PEER Report No 4. Ispra: Partnership for European Environmental Research.

Maes J., Paracchini M.L., Zulian G., Dunbar M.B. en Alkemade R. (2012b). Synergies and trade-offs between ecosystem service supply, biodiversity, and habitat conservation status in Europe. Biological Conservation 155, 1–12.

Maller C., Townsend M., Brown P. en St. Leger, L. (2002). Healthy Parks, Healthy People: The Health Benefits of Contact with Nature in a Park Context. Deakin University, Melbourne.

Marwijk R., De Vreese R. en Van Herzele A. (2010). Maatregelen voor recreatie. In: den Ouden, Mohren, Muys en Verheyen (2010). Bosecologie en bosbeheer, p. 485-492.

Mattson, M.(2003) Neurobiology of Aggression: Understanding and Preventing Violence. 324 pp, Humana Press.

Meire J. en Vleugels I. (2004). Onderzoek betreffende de vervoersautonomie van kinderen. Uitgevoerd door het Onderzoekscentrum Kind en Samenleving, Langzaam Verkeer, het Limburgs Universitair Centrum en de Provinciale Hogeschool Limburg. Opdracht van de Federale Overheidsdienst Wetenschapsbeleid, in het kader van het Tweede Plan voor wetenschappelijke ondersteuning van een beleid gericht op duurzame ontwikkeling (PODO II), Deel I: Duurzame consumptie- en productiepatronen (Netwerkproject CP/61). Fase I: Literatuurstudie.

Milcu J.A., Hanspach J., Abson D. en Fischer J. (2013). Cultural ecosystem services: a literature review and prospects for future research. Ecology and Society 18, 44.

Milieubeleidsplan 2011-2015. (2001). Verantwoordelijke uitgever : Jean-Pierre Heirman, Secretaris-generaal Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Vlaamse Overheid, Brussel. Millennium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and Human Well-being : Biodiversity Synthesis Report. Washington, DC : World Resources Institute.

Miller J.R. (2005). Biodiversity conservation and the extinction of experience. Trends in ecology and evolution Vol. 20, issue 8, 430-434.

Morita E., Fukuda S. en Nagan, J. (2007). Psychological effects of forest environments on healthy adults: Shinrin-yoku (forest-air bathing, walking) as a possible method of stress reduction. Public Health, 121: 54-63.

Nahuel L., Carmona A., Lozada P., Jaramillo A en Aguayo M. (2013). Mapping recreation and ecotourism as a cultural ecosystem service: An application at the local level in Southern Chile. Applied Geography 40 (2013) 71-82.

Nielsen T.S. en Hansen K.B. (2007). Do green areas affect health? Results from a Danish survey on the use of green areas and health indicators, Heath & place vol. 13, no 4, 839-850.

Operationele Directie Volksgezondheid en Surveillance. 2010.

Ousset P.J., Nourhashemi F., Albarede J.L., Vellas P.M. (1998). Therapeutic Gardens. Archives of Gerontology and Geriatrics, 369-372.

Poelmans L., Engelen G., Van Daele T. (2014). Landgebruikskaart NARA-T 2014.

Pennebaker J.A. en Lightner J.M. (1980). Competition of Internal and External Information in an Exercise Setting. Journal of Personality and Social Psychology, 39, 165-174.

Pirrera S., De valck E. en Cluydts R.(2010). Nocturnal road traffic noise: A review on its assessment and consequences on sleep and health. Environment International, vol. 36, no 5 ,492 – 498.

Plieninger T., Dijks S., Oteros-Rozasc E. en Bielingd C. (2013). Assessing, mapping, and quantifying cultural ecosystem services at community level. Land Use Policy 33, 118-129.

Pyle R. (2002). Eden in a Vacant Lot: Special Places, Species and Kids in Community of Life. In: Kahn P.H. en Kellert S.R. (red.). Children and Nature: Psychological, Sociocultural and Evolutionary Investigations. Cambridge: MIT Press.

Raudsepp-Hearnea C., Petersona G.D. en Bennett E. M. (2010). Ecosystem service bundles for analyzing tradeoffs in diverse landscapes. PNAS vol. 107, no. 11, 5242–5247.

Rogge E., Nevens F. en Gulinck H. (2007). Perception of rural landscapes in Flanders: Looking beyond aesthetics. Landscape and Urban Planning 82, 159-174.

Roos-Klein Lankhorst J., de Vries S., Buijs A.E., van den Berg A.E., Bloemmen M.H.I. en Schuiling C. (2005). BelevingsGIS versie 2. Waardering van het Nederlandse landschap door de bevolking op kaart. Alterra-rapport 1138. Reeks Belevingsonderzoek nr. 14. Alterra, Wageningen.

Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, gecoördineerde versie. (2011). Vlaamse Overheid. Departement Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid en Onroerend Erfgoed. Ruimtelijke planning. Brussel.

Saris W.H., Blair S.N., van Baak M.A., Eaton S.B., Davies P.S. en Di Pietro L. (2003). How much physical activity is enough to prevent unhealthy weight gain? Outcome of the IASO 1st Stock Conference and consensus statement. Obesity Reviews 2003; 4(2): 101-114.

Schaufeli W.B. en Bakker A.B. (Red.). (2007). De psychologie van arbeid en gezondheid. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.

Schneiders A., Van Daele T., Van Landuyt W. en Van Reeth W. (2012). Biodiversity and ecosystem services: Complementary approaches for ecosystem management? Ecological Indicators 21, 123-133.

Sempik J., Hine R. en Wilcox D. (Eds.). (2010). Green Care: A Conceptual Framework, A Report of the Working Group on the Health Benefits of Green Care, COST Action 866, Green Care in Agriculture, Loughborough: Centre for Child and Family Research, Loughborough University.

Simoens I. (2010). Hoofdstuk VII. Groene ruimte voor recreatie. In: Jacobs et al. Ecosysteemdiensten in Vlaanderen: een verkennende inventarisatie van ecosysteemdiensten en potentiële ecosysteemwinsten. University of Antwerp, pp. 142-165.

Somerset S. en Markwell K. (2008). Impact of a school-based food garden on attitudes and identification skills regarding vegetables and fruit: a 12-month intervention trial, Public Health Nutrition: 12(2), 214–221.

Stathopoulo G., Powers M.B., Berry A.C. en Smits J.A.J. (2006). Exercise Interventions for Mental Health: A quantitative and qualitative review. Clinical Psychology: Science and Practice, 13(2), 179-193.

Taylor A.F., Kuo F.E. en Sullivan W.C. (2001). Coping with ADD: The surprising connection to green play settings. Environment and Behaviour, 33(1), 54-77.

Turkelboom F., Raquez P., Dufrêne M., Raes L., Simoens I., Jacobs S., Stevens M., De Vreese R., Panis J., Hermy M., Thoonen M., Liekens I., Fontaine C., Dendoncker N., van der Biest K., Casaer J., Heyrman H., Meiresonne L. en Keune H. (2013). CICES Going Local. Ecosystem Services Classification Adapted for a Highly Populated Country.

Urlich R. S. (1983). Aesthetic and affective response to natural environment'. In: Altman I. en Wohlwill J.F. (red.). Human Behaviour and Environment: Advances in Theory and Research. Volume 6: Behaviour and the Natural Environment. New York, Plenum Press: 85 - 125.

Van Andel J. (1985). Woonomgeving en kinderen. Een onderzoek naar de invloed van ruimtelijke kenmerken en veranderingen van de woonomgeving op kinderen van 6-12 jaar. Dessertatie Technische Hogeschool Eindhoven. Helmond: Wibro.

Van Daele T., Van Langenhove G., De Bruyn L., Bryon J. en Dumortier M. (2007). Natuurrapport 2007, Deel 3, #11 Recreatie in natuur- en bosgebieden. Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Agentschap voor Natuur en Bos, K.U.Leuven – Steunpunt Buitenlands Beleid, Toerisme en Recreatie - Spoor Toerisme en Recreatie.

Van Herzele A. (2001). Groen op het Spoor. Visie op een groene invulling van het Spoorwegemplacement Antwerpen-Noord. In: Consensusnota: Het grootstedenbeleid van de federale regering. Spoorwegemplacement en Omgeving. Oktober 2001, Antwerpen. 63 p.

Van Herzele A. en Wiedemann T. (2003). Monitor voor bereikbaar en aantrekkelijk groen. De betekenis van de groene ruimte voor de kwaliteit van de leefomgeving hanteerbaar gemaakt voor discussie, afweging en besluitvorming. Ruimte en Planning, Jg. 23 nr. 2.

Van Herzele A., Wiedemann T. en De Clercq E. (2004). Monitor voor bereikbaar en aantrekkelijk groen. Studie uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij. MIRA (MIRA/2004/05). Vrije Universiteit Brussel.

Van Herzele A. en de Vries S. (2013). Linking green space to health: a comparative study of two urban neighbourhoods in Ghent, Belgium. Population and Environment, issue 2, vol. 34, n. 2, pp.171 – 193.

Van Rompaey A., Schmitz S., Kesteloot C., Peeters K., Moens B., Van Hemelrijck H., Vanderheyden V., Loopmans M. en Vanden Broucke S. (2006-2009). Landscape capacity and social attitudes towards wind energy. Physical and Regional Geography Research Group – K.U.leuven, Social and Economic Geography Research Group – Université de Liège, Social and Economic Geography Research Group – K.U.Leuven.

Van Uytvanck J., Simoens I. enVan Gossum P. (Red.). (2012). Optimalisatie van natuurbeleid in landbouwgebied: landschapsvisie Gelinden. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2012 (45). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel.

Vanderleyden L. en Pickery J. (2010). Determinanten van buurttevredenheid en de relatie met algemene levenstevredenheid. In Verlet D. en Callens M. SVR-studie: De kwaliteit van het leven, een mozaïek van het dagelijks leven. de kwaliteit van het dagelijks. Diensten voor het algemeen Regeringsbeleid. Studiedienst van de Vlaamse Regering.

Vlaamse Liga tegen kanker (VLK). (2012). www.tegenkanker.be, versie 14 juni 2012.

Vreke J., Donders J.L.M., Elands B.H.M., Goossen C.M., Langers F., de Niet R. en de Vries S. (2007). Natuur en landschap voor mensen. Achtergronddocument bij Natuurbalans 2007. Werkdocument 80. Wettelijke Onderzoekstaken Natuur en Milieu. Wageningen.

WES. (2007). Onderzoek ruimte voor toerisme en recreatie in Vlaanderen. Eindrapport in opdracht van Toerisme Vlaanderen.